Barakaldoko euskaldunon komunitatea osatzen duten gehien-gehienak euskaldun berriak dira. Gutxi dira euskaldun zaharrak (azken datuen arabera, 451, hau da, euskaldunen %5’06). Horietako batzuk euskara lehenengo hizkuntzatzat izan duten Barakaldon jaoitako umeak dira, baina badago beste multzo esanguratsu bat: Barakaldotik kanpo jaio diren eta inoiz gure herrira bizitzera etorritako euskaldunena, alegia. Barakaldon bizi diren euskaldunzahar horien testigantza orriotara ekarri nahi izan dugu. Katea ez da eten.

Bilbotik itsasosuruntz goazela ezker-aldetik dauden herriak ez dirudite Bizkaikoak. Toki haietan Bizkai-barrutik agiri den zeru garbirik ez da ikusten; Gernika, Durango eta Markinako ibarretan daukagun pake eta txukuntasunik ez da aurkitzen; etxeko hizkuntz maitearen durundi gozorik ez da inon sumatzen. [...] ...Aberatsenganako gorrota, agintarientzako amorrua eta Jaungoikoarentzako eskergabekeria erakusten duen hazi txarra, errez eta edonon sortu ohi da, [...] Ai zenbat euskaldun okertu diren Somorrostroko lur gorrietan!”

Horrela ikusi gintuen Ezkerraldekook Txomin Agirrek 1907an , “Garoa” bere liburuan. Guk, ez deabru ez aingeru, gurean oso aspalditik bizi diren euskaldunzahar batzuengana jo dugu, barakaldar ere badiren eta hizkuntza galdu ez duten euskaldun batzuengana.

Joseba Artabe

- Joseba Artabe , 50 urteko dimarra da, aspalditik Barakaldon bizi dena

Barakaldora etorri zinenean, zelakoa zen euskararen egoera hemen?

Ni 1978an ezkondu nintzen. Handik hona hemen bizi naiz. Lehen jende gutxi zegoen euskaraz egiten zuena. Orain askoz gehiago entzuten da, zorionez. Ni asko poztutzen naiz, askotan joaten naiz frontoira eta han, 12 edo 14 urtetik behera, gazte guztiak egiten dute euskaraz, eta hori pozgarria da.

Zer moduz moldatzen zara batuarekin, EITB, euskarazko prentsa eta abarrekin?

Batuagaz ondo moldatzen naiz. Batuarekin hasi nintzen emaztea euskara ikasten hasi zenean. Orain gauza batzuk batuaz eta beste batzuk bizkaieraz botatzen ditut, eta ez dut inolako arazorik ETBrekin eta.

Zer deritzozu euskaldunberrion euskarari Dimako euskararen aldean?

Diman, adibidez, hangoekin eta familiarekin dena egiten dogu euskeraz eta gehienak ez dakite batua, baina ados dagoz. Niretzat berdin da: interesgarria da euskaraz egitea. Pentsetan dot berba gehiago egin behar dala, ze ikusten da jendea, dakiena eta ez duena egiten. Dena den, poliki-poliki askoz gehiago hitz egiten da euskeraz. Herrietan ere berba asko erderaz egiten dituzte. Euskaraz hasi eta gauza bat ez dakitenean erderaz sartzen dute, ez dutelako euskaraz ikasi.

Diman bertan, zer moduz dago euskara?

Urtero joaten naiz, bi edo hiru aldiz. Dimara jende asko joan da kanpotik, eta euskaldun asko entzuten da erderaz egiten euren artean, zoritxarrez, ze kanpoko bat etortzen da eta beste denak Dimakoak izanda, orduan denak pasatzen dira erderara.

Udaletxera, instituzio eta leku publiko batera zoazenean, euskara erabiltzen duzu?

Bai, ni euskaraz aritzen naiz. Gero, erderaz egiten badute (eta zoritxarrez leku askotan erdera hutsez egiten dute) neu ere erderara pasatzen naiz, baina beti hasten naiz euskaraz.

Fatima Gerriko

- Fatima Gerriko Mujika , 46 urteko beasaindarra. Zaharretxeko tabernaren arduraduna. Barakaldora orain dela 25 urte etorri zen.

Ezagutzen al zenuen Barakaldo hona bizitzera etorri baino lehen?

Ez, ez nuen ezagutzen. Artean Barakaldori buruz Labe Garaiak baino ez genituen ezagutzen.-Eta zein izan zen lehendabiziko inpresioa? Herri txiki eta polit batetik etorrita , alde batetik oso itsusia iruditu zitzaidan eta bestetik ez zegoela jende girorik batere. Han jende guztia ezagutzen zuen elkar eta, hemen ez bezala.

Nolakoa zen etorri zineneko Barakaldoko euskararen egoera?

Ez zen batere girorik hemen euskeraz egiteko. Ezinezkoa zen norbaitekin euskeraz hitz egitea. Gaztelania baino ez zen aditzen.

Horren giro ez euskalduna izanik, arazorik izan al zenuen hizkuntzarekin?

Ez, artean gaztelania ondo menperatzen nuen.

Aldatu al da euskararen egoera zuk ezagutu zenuen orain dela 25 urteko Barakaldo hartatik hona?

Bai, bai. Asko aldatu da. Herria bera izugarri aldatu da. Orain behintzat jendearekin edozein tokitan hitz egin dezakezu euskeraz eta gainera ni etorri nintzenean ez nuen euskara zekien inor ezagutzen eta gaur egun, aldiz, jende asko ezagutzen det. Barakaldon (badauku)badago talde haundi bat euskeraz hitz egiten duena. Oraingo gazte jendea hasi da euskaraz egiten eta pixkanaka-pixkanaka euskera aurrera doa Barakaldon.

Erabiltzen al duzu euskara eguneroko zure bizitzan?

Lehen baino askoz euskaldun gehiago daude Barakaldon. Denda eta tarberna batzuetan euskeraz egin dezakezu problemarik gabe. Hain zuzen ere, nire lantokira etortzen den pertsona askok euskeraz egiten du. Hori bai, gehienak euskaldunberriak. Gainera hemen, zaharretxean bertan jende larriak(zaharra) badauka euskara ikasteko ikastaroak. Gogoratzen naiz behin supermerkatuan nire ama eta biok geundela, nola etorri zitzaigun andre bat guri euskaraz entzuteak harrituta. Pozez gainezka esan zigun nola urteak eta urteak zirela euskaraz entzun eta hitz egin barik zegoela.

EITB ikusi edota entzuten al duzu?

Bai, inongo problemarik gabe.

Beraz, batuarekin ez duzu arazorik izango?

Ez, oso ondo ulertzen dut. Hona etorri nintzenean ikasi egin nuen euskera klaseak ematen denboraldi batez ibili nintzelako. Gainera egunero lagundu behar da semeen ikasketetan.

Bukatzeko, Barakaldo noizbait euskalduna izango al da?

Argi dago ni etorri nintzenetik Barakaldok asko irabazi duela baina denbora luzea pasa beharko du. Oraindik bide luzea egin beharko du, nire jaioterrian bezela txiki-txikitatik euskeraz bizitzeko.

Felisa Ballarena

- Felisa Ballarena Elizondo , Erratzun sortua duela ia 77 urte eta 26 urterekin Barakaldora etorria.

Nolakoa zen zuk ezagutu zenuen Barakaldo hura?

Neri iduritu zaiten haundi gure herriarekin konparatuta. Gure herria, Erratzu, herrixka da, badakizu. Karriketan jende aunitz etortzen zen. Ni eguerdian etortzen nintzen jendea ikustera pasatzera, jotzen zutelarik tutua, nola pasatzen zen jendea! Zer zen hura!

Suposatzen dut garai hartan zaila izango zela Barakaldon euskaraz egitea.

Nik egiten nuen solas eskuaraz doña Anastasiarekin, baitzen txalet bat hor, ba hango etxekoadrea zen, eta Iurrekoa zen. Harekin egiten nuen solas. Gero egiten nuen solas ere Patxi Erraztirekin, eta bere anaiarekin, Manolo. Nik uste, etorri nintzelarik, hiru horiekin egiten nuela solas. Hemen euskaltzaleak baziren aunitz, baina ez zekiten eskuaraz.

Egoera aldatu da, ezta?

Orain pixkat aditzen da. Aunitz ez, eh! Neri iduritzen zait haurrek euskaraz badakitela, nik egiten diet eskuaraz zerbait aditzen dietenei, eta igual amak ez daki. Egin behar da jendea ez eskolatu hainbertzeko, ez? baizik solas egin euskaraz. Ez baduzu solas egiten haur horiek ez dute ikasten. Eta erakusten ere, ze pazientzia behar du norbaitek! nik ere aunitz baitut etxean erakusten dutenak, eta hori esaten dute.

Eta zer egin beharko litzateke euskarak aurrera egin dezan?

Iduritzen zait zakarreri aunitz dagoela. Jende euskadunak beren artean, sobera borroka dagoela. Hori egin behar da denak batu, denak juntatu.

Inoiz bueltatzen zara Erratzura?

Bai, urtero. Zortzi ume eduki ditut nik, eta zortziak sortu dire nire sortetxean. Eta denek solas egiten dute eskuaraz. Etxean ez dugu egiten bertzerik. Guk egiten dugu solas eskuaraz beti.

Zure herriko euskara ederto gorde duzu. Euskaldun berriekin mintzatzeko edo Euskal Telebista ulerzeko arazorik baduzu?

Badut seme bat, eskolatua, dakiena aunitz eskuaraz, eta harek erraten daut beti: "Zu, ama, zure eskuara!": Nire eskuara iduritzen zait eskasa bezala, ez da eskolatua, nirea da... nirea. Baino neri iduritzen zait, mantso-mantso, denekin konprenitzen ahal naizela. Eta ederra da gure mintzaira, eh!

Felix Olaso

- Felix Olaso Urrejola , Otxandion jaio zen, duela 73 urte eta denbora luzea darama Barakaldon, ia 40 urte.

Barakaldora etorri zinenean, nolako ikusi zenuen euskararen egoera hemen?

Etorri nintzen 1963an, duela 38 urte. Euskera gitxi entzuten zan. Batzutan, kalian da, "koño, hau euskalduna da" , beste euskaldun bat eta horrela. Gero, lagunekin, akordetan naiz San Bizenteko abesbatzan bat egoan Bergarakue. Harekin bizkaieraz egiten nuen eta beste bat Debakuarekin ere bai.

Harrezkero, aldatu da euskararen kontua Barakaldon?

Asko irabazi dau euskarak. Lehen gitxi egiten zan eta orain askoz gehiago. Franco bizi zen, ikastolik eta ez egoen, eta ikastolakin da asko entzuten da.

Batua, EITB, euskarazko prentsa... zer moduz moldatzen zara haiekin?

Batuak gauza batzuk hobiek euko dauz, behintzet aditzak eta (bueno, Otxandion egiten dugun bezela). Ostantzien, hiztegia antzekue da, bardine, gehiena behintzat. Zeozer aldatuko da, baina gutxi. Antzekue da euskera. Nik behintzat, dana ulertzen dot pelotariek eta entzuten dodazenean, bai naparrai bai iparraldekoak badira... Telebista eta... futbolie eta pilota partiduak badauz entzuten dot eta artikuluren bat ere irakurtzen dot. Lehen egiten jatan ulergatxa pelikulak eta, arraro egiten jatan, baina entzunez, gero eta hobeto.

Eta euskaldunberrien euskara, zer iruditzen zaizu?

Ondo... ulertzen da. Ondo, ezta?

Txukunagoa euskaldunzaharrena akaso?

Ez... zelan esango'tzuet... guk holantxe dugu sartute. Igoal herrikoak freskuago egingo dau. Bestie larregi "akademikue", "demasiado pulido" edo.

Erderazko kutsuduna, akaso?

Bueno, ez. Bestie'pe badauzka erderazko berbak eta. Niri horixe iruditzen jat ... dana zertzen da idazten den bezela, eta guk ez, entzun dugun bezala eiten dugu, eta kito.

Zelan dago euskara Otxandion? Sasoian?

Joaten naizenien, lagunekin da, beti euskaraz. Hango jentiek denak jakingo dabe nire ustez, lehengo moduen, behintzat bertakoak. Gazteak be egiten dabe, bietan, euskeraz eta erderaz. Kanpotarrak, beharrian joan direzenak, hareek igoal ez dot esango "bai", baina, ikastolan egongo dira umiak ikasi nahian.

Udaletxera, diputaziora-edo zoazenian... euskaraz egiten duzu?

Erderaz eskatzen dot, igoal dana ez dudala ulertuko pentseta, hitz teknikoak eta.

Gotzon Hermosilla, Axier Lopez, Txetxu Franco