Hala zioen “San Simon eta San Judas” kanta ezagunak. Eta Barakaldon, zein da gaurko egoera sozio-ekonomikoa? Pobre ala aberats bizi gara? Atzean geratu da 80ko hamarkada, krisi ekonomikoa, industria eraispena, Labe Garaiak itxi beharra eta langabezia-tasa izugarriak. Baina horrek ez du esan nahi egun esne-mamitan bizi garenik. Arazoa sakon aztertzen saiatu gara artikulu honetan.

Berri-Otxoak taldearen arabera, gaur egun 16.000 lagun daude Barakaldon pobrezia egoeran. Familien % 10 pobrezia egoera larrian daude, eta % 35ek problemak dituzte hilearen amaierara diru estuasunik gabe heltzeko. Kasu askotan, egoeraren larritasuna lanaren ezegonkortasunetik eratortzen da: izan ere, 15.000 barakaldarrek behin-behineko kontratua daukate, horrek dakarren guztiarekin. Datu hotzak dira, zenbaki soilak; baina datu horien atzean errealitate gordin eta ankerra ezkutatzen da, lagun askoren drama partikularra.

Barakaldo herri langilea izan da, Labe Garaien arrimuan hazi dena. 80ko hamarkadaren krisiak gogor kolpatu zuen gure herria, eta jende askok Barakaldotik alde egitera behartuta ikusi zuen bere burua. Herritarren ihesaldia ez da oraindik eten, eta 100.000 biztanleren mugarri hura gero eta urrunago ikusten da.

Horren aurrean, Barakaldoko udalak laguntza sistema bat jarri zuen abian, baina sistema horrek gabezia handiak ditu. Diru-partida bat bideratzen du udalak horretarako (azken bi urteotan 330.556 eurokoa izan da, 55 milioi pezeta), baina diru-partida hori ez da nahikoa Barakaldon dauden beharrak asetzeko, eta horregatik, uda ailegatu orduko dirua agortu egiten da eta geroztik egiten diren eskari guztiak atzera botatzen dituzte, dirulaguntza jasotzeko baldintza guztiak bete arren. 2001. urtean, esaterako, beharrezko baldintza guztiak betetzen zituzten 150 familiari dirulaguntza ukatu zieten arrazoi sinple batengatik: dirua agortua zen.

Dirulaguntzen arloan eta, orokorrean, bazterketa sozialaren kontrako lanean eskarmentu handia duen Berri-Otxoak elkartearen arabera, pobrezia ez da soilik kalean bizi diren eskaleen kontua: “Pobreak askoz gehiago gara Barakaldon. Demagun zure oinarrizko beharrak beteta dauzkazula, baina garbigailua izorratzen bazaizu, ezin duzula konpondu. Horri “pobrezia estrukturala” esaten zaio, eta horretan jende pilo bat sartzen da. Hori da, esaterako, gurasoen etxean bizi diren hainbat eta hainbat gazteren egoera. 25 edo 30 urte edukita, gurasoen etxetik alde egin nahi eta ezin baduzu, argi dago zu ez zarela pobrea gurasoekin bizi zarelako, baina bakarrik biziko bazina eta hilero alokairua, janaria, argia... ordaindu beharko bazenu, munduko pobrerik pobreena izango zinateke. Edo, beste adibide bat jarrita, argi dago zenbait auzotan, Karmenen esaterako, jendearen bizitza-kalitatea erdigunean baino askoz txikiagoa dela. Guk uste dugu batzuetan txirotasunaren irudi nahiko folklorikoa dagoela, eta benetako pobrezia sakonagoa eta hedatuagoa dela”, Berri-Otxoak-eko kide den Gorka Garzia Jaioren esanetan.

Berri-Otxoak elkartearen ustez, udalak bideratzen dituen dirulaguntzak ez dira nahikoak: “iaz, esaterako, Barakaldoko udalak mila milioiko superabita eduki zuen, eta horrek esan nahi du gizarte arloan beste politika bat egin daitekeela eta horretara bideratzen den dirua ere gehiago izan daitekeela. Aldi berean, 150 familia inguru dirulaguntzarik gabe geratu ziren horretarako beharrezkoak ziren paper guztiak eginak zituzten arren, eta arrazoia izan zen aurrekonturik ez zegoela. Gainera, kontuan hartu behar da normalean ez dela eskatzen den dirulaguntzaren % 100 jasotzen; % 75 ematen dute normalean, eta hortik aurrera zeuk lortu behar duzu. Gure ustez, laguntzek gastuen % 100 jaso beharko lituzkete, batez ere etxebizitza bezalako premiazko beharretan, jendeak bere esparru propioa edukitzea behar-beharrezkoa baita”.

Zuloko-Ibarretan eraikitzen ari diren dorre erraldoiak

Kasu batzuk bereziki larriak dira: “euren larritasunagatik publikoki salatu ditugun kasu guztiak emakumezkoenak izan dira, bikote bat izan ezik. Askotan familia monoparentalak etortzen zaizkigu, seme-alabak dituztenak baina laguntzarik jasotzen ez dutenak, edo hurrengo hilean etxetik bota behar dituztela, edo lonja batean bizitzen daudenak... Horrelako kasuetan gure medioak ateratzen ditugu, eta salatzen ditugu. Kasu larri horietan prentsari garrantzi gehiago ematen diogu, baina beti ere oinak lur gainean edukita. Ekintza ikusgarriak ere egiten ditugu; adibidez, oso ezaguna izan zen udaletxean biluzik jarri ginenekoa. Batzuetan badirudi horrelako ekitaldi ikusgarriak pailazokeriak besterik ez direla, eta guk ere batzuetan zalantzak izaten ditugu horrelako kontuak oso mediatikoak direlako, baina beno, guk badugu gure lan egiteko era, eta horretan komunikabideek ez dute eraginik izaten”.

Izan ere, Berri-Otxoak elkartea ezaguna da horrelako ekintza ikusgarriei esker, baina bere historia askoz luzeagoa eta sakonagoa da. Herriko egoerak bultzatuta sortu zen: 80ko hamarkadan, krisiaren garaian, herritar batzuk hasi ziren laguntza sozialak eskatzen, nor bere aldetik, eta euren artean hitz eginda konturatu ziren kasu askotan legea gizarte langileek egiten zuten interpretazioa baino zabalagoa zela. Egoera horri aurre egiteko sortu zen Berri-Otxoak elkartea. Gasteizen antzeko esperientzia bat zegoen, eta horren eraginez, dirulaguntzen gaineko informazioa emateko bulegoa zabaldu zuten. Gaur egun, bulegoa 22 de enero kalean dago, San Bixonte elkartearen lokaletan, astelehenero goizeko 11etatik ordu 1etara: “jendea joaten da, batzuetan bi lagun, hiru, bost, eta beste batzuetan hamaika edo hamabi. Noizean behin publizitate kanpainak egiten ditugu, eta kartelak jartzen ditugunean, hurrengo asteetan biltzen da jende kopururik altuena. Lau bat urte igaro dira bulegoa zabaldu genuenetik, eta hortik 600 bat pertsona pasatu dira”.

Gure herrian pobrezia egoera larri ugari dago eta, hala ere, inoiz baino hobeto bizi gara batzuen ustez: Barakaldo itxuraldatzen ari dira, luxuzko pisuak eraikitzen dituzte... Ez da kontraesanez betetako egoera? “Barakaldoko erdigunetik ibiltzen bazara bai, polita da, eta Foru Pasealekuko etxe hori egiten dutenean itxura ederra izango du, baina atzean beste errealitate bat dago. Kasu askotan, ondo jantzita edo makillaturik doan pertsona baten atzean, etxean, beste errealitate bat dago, oso egoera larriak daude. Pentsioa kobratzen duten jubilatuekin hitz egiten duzu, esaten dizute zenbat kobratzen duten edo aurrera egiteko zer egin behar duten... 49.000 pezetekin hil oso bat pasatzea izugarria da. Etxebizitzen kontuarekin, euroa dela-eta diru beltz makina bat garbitzeko biderik onenetako bat espekulazioa denez, orain ikusten ari da luxuzko etxebizitza asko egin nahi dutela, Foru Pasealekuan, La Probi gaztetxean dagoen lekuan, Epaitegiaren aurrean... Eta galdera da: nork erosiko ditu pisu horiek? Moyano zinegotziak zioen XXI. mendeko Barakaldo polit horretan, horrelako egitasmoek barakaldar aberatsak berton gera daitezela lortzea dutela helburu. Baina Barakaldon beti egon den emigrazioa izan da etxeek pilo bat balio zutelako. Barakaldon dagoen bizitza-kalitatea ikusita, hemengo etxe batek Algortako batek beste balio badu, horrek hegoak ematen dizkio jendeari hemendik alde egiteko”.

Bide Oneran suntsitzen ari diren monjen eskola, lujuzko etxebizitzak eraikitzeko

Izan ere, etxebizitzarena arazo larria da. Argi dago etxea edukitzea oinarrizko beharra dela, baina Barakaldoko pisuen prezioek zer esan ugari eman dute orain arte, eta ez dirudi preziook apalduko direnik: “inoiz baino etxe gehiago egiten da, baina jendeak inoiz baino aukera gutxiago dauka horrelako etxe bat eskuratzeko. Espekulazioaren arloan diru asko mugitzen da. Hor ere udalak tranpatxo bat egiten du: zorua eskaintzen du, batek daki zergatik, etxegintzan aritzen diren enpresek pisuak egiten dituzte, eta hortik aurrerakoa enpresa horien eta etxeak erosi nahi dituztenen arteko kontuak dira. Udalak erantzukizun guztiak saihesten ditu. Barakaldar guztion ondarean ari direla kontuan hartuta, udalak plan bat eduki beharko luke, egiten diren etxebizitzen portzentaia bat babes ofizialeko etxeak egiteko edo udalak berak erosteko, horrela udalaren etxe kopuru minimo bat egon dadin. Baina ez, etxegintzaren esparruan udalak egiten duen gauza bakarra da lurra oparitzea, eta gero, enpresek eta promotoreek euren negozioa egiten dute. Barakaldok 4.000 pisu baino gehiago ditu hutsik, eta hori ere larria da”.

Berri Otxoak-eko lagunen arabera, ez du ematen etorkizun hurbilean gauzak onerako aldatuko direnik: “industriaren beherakada apur bat apaldu zen etxegintzan egon zen gorakadari esker. Barakaldo osoa hankaz gora dago, obra pila dago bazterretan eta horrek bizitasuna ematen dio herriari: jendea lanean dago, tabernak eta jatetxeak irekita daude, jendeak badu dirua non gastatu... baina igoera hori itxurazkoa da. BBVA-k atera duen txosten batean esaten dute 2003. urtean hasiko direla jendea etxeetatik botatzen; jendeak aurrera egin du horrelako lanak egin direlako, baina 2005. urtean Erakustazoka amaituko dute, eta orduan ez da lan gehiago izango. Etxegintzan lanean dagoen jende asko hipoteketan eta zorretan sartu dira, eta laster ez dute izango horri buru egiteko biderik; bankuek, antza denez, badituzte planak 2003 urtetik aurrera jende hori etxetik botatzeko. Beraz, egoera orain arte gogorra izan bada, etorkizunean are gogorragoa izango dela espero daiteke. 80 hamarkadan jasan genuen egoera berdintsua jasan genezake ostera ere”.

 

 

Javier Rodriguez: “Akats larria litzateke pentsatuko bagenu Ikea edo Erakustazoka arazo guztietarako soluzioa direla.

Barakaldoko egoera sozio-ekonomikoaren berri hobeto jakiteko, Inguralderengana ere jo dugu. Barakaldo garatzeko udalaren erakunde autonomoa da Inguralde, eta urte dezente eman dituzte zeregin horretan. Elkarte horretako zuzendari den Javier Rodriguezekin mintzatu da “Euskarri” aldizkaria

Zer da “Inguralde”?

Inguralde Barakaldoko Udalaren erakunde publiko bat da. Bere helburua langabezian dauden Barakaldoko herritarrak promozionatzea da, lana topa dezaten, eta beste aldetik, sortu diren enpresei laguntzea hazi eta gara daitezen, eta ideia bat daukan eta abian jarri nahi duen jendeari laguntza ematea.

Zelan ikusten duzue Barakaldoko egoera sozio-ekonomikoa, duela hamar urte zegoenarekin alderatuta?

Arras desberdina. Ezkerralde osoa, Barakaldo barne, % 30 baino gehiagoko langabezia-tasa edukitzetik % 10 izatera igaro da. Barakaldoko langabezia-tasa, azken inkesten arabera, % 10,4 da. Garai batean, INEMen 10-12.000 langabetu genituen, eta gaur egun 4.000 inguru daude. Beraz, langabezia izugarri jaitsi da. Lana aurkitu duen jendea prestakuntzarik onena zeukana zen, eta gaur egun langabezian geratzen direnak zaharrenak edo inolako prestakuntzarik ez daukatenak dira. Beraz, giza multzo horiekin egiten dugu lanik handiena.

Azken bolada honetan gehien sustatzen den lana auto-enplegua, enpresa oso txikiak eta antzekoak izaten dira. Hori da etorkizunean jorratu beharreko bidea? Zelako ondorioak ditu, langileen eskubideei dagokienez?

Lan gutxien zegoen garaian, desesperatuenek auto-enplegura jotzen zuten. Horregatik, garai batean porrot maila garrantzitsua zegoen. Jendea auto-enpleguaren kontuan sartzen zen beharrak eraginda, eta ez horretarako joera zuelako, eta jende horren lan-kalitatea nahiko kaskarra zen. Hortaz, gurea bezalako elkarteen laguntza garrantzitsua izan da, egitasmo horiek gero merkatuan jarraituko zutela neurri batean bermatzen zuelako. Pertsona batek enpresa bat sortu eta handik urtebetera, bideragarria ez delako, itxi behar izateak nolabaiteko porrot soziala zekarren, eta hori leuntzen saiatu gara. Hala ere, jende asko egon da egoera horretan, baina gaur egun egoera guztiz aldatu dela esan dezakegu. Auto-enpleguaren bidez lan-merkatura sartzen direnen artean bokazioa handiagoa da lehen baino, eta enpresen iraupenak ere arrazoia ematen digu horretan. Gaur egun, esaterako, Inguralderekin sortu diren enpresen % 90ek aurrera jarraitzen dute, eta ondo gainera. Nire ustez, zera azpimarratu behar da: bide hori hartzea erabakitzen duen pertsona orok instituzioen laguntza jaso behar du aurrera egiteko

UGT sindikatuaren arabera, 1998 urtetik 2000ra, Aldi Baterako Lan Enpresen bidez kontrataturiko langileen % 60 prestakuntzarik gabeko langileak ziren. Zer egin daiteke langile multzo horretan eragiteko?

Alde batetik, lehen aipatu dizkizudan ekintzen bidez, hau da, gurea bezalako erakundeek langile horiei kalitatezkoa den eta formazioa emango dien lana eskaintzea. Ikasketarik edo eskarmenturik ez daukan jendea erakarri eta sei, zortzi edo hamar hilabetez gurekin egotea lortzen badugu, kontratupean eta esperientzia biltzen, horrek eragin positiboa izango du jende horren curriculumean eta lana topatzeko aukeretan. Uste dut udal guztietan horrelako zerbitzuak eskaintzearen aldeko apustua egin beharko luketela. Zulo horretatik atera behar ditugu: “adinekoa naizenez, ez dut ikasten, eta ezin dut lana bilatu...” Egoera horretan dagoen jendeak oso errez gutxiesten du bere burua, eta hor egon behar dugu guk, udalek, Aldundiak eta abarrek

Azken bolada honetan zeresan ugari eman dute Barakaldon kokatuko diren zenbait egitasmok (Ikea edo Erakustazoka, esaterako), batzuen ustez lanpostu asko sortuko dituztenak. Zelako eragina izango dute, zuen ustez?

Horrelako proiektuak langabezia jaisteko irtenbide bakar gisa planteatuko balira, iraganeko jokamoldeetan eroriko ginateke. Lehen, askok uste zuten langabeziari aurre egiteko irtenbide bakarra hori zela: enpresa handia dator, mila langile kontratatzen ditu eta listo. Gero, enpresa handi hori ixten bada, Labe Garaiekin gertatu zen moduan, eta mundu guztia langabeziara. Horrelako egitasmoak ez dira txarrak baldin eta zeregin honetan gaudenok argi badaukagu beste gauza batzuk ere daudela. Akats larria litzateke pentsatuko bagenu hori arazo guztietarako soluzioa dela. Guk, gure lan egiteko eran, gure apaltasunetik eta kudeatzen ditugun baliabide urrietan oinarrituta, ekinbide ekonomikoak dibertsifikatzen saiatu behar dugu. Politikoek ona dela pentsatzen badute, hala izango da segurutik, baina bestelako negozioak ere behar ditugu, txikiagoak, neurri ertainekoak, herri eta eskualde mailan sektore guztien garapena ekarriko dutenak. Bestela, galduta egongo ginateke berriro.

 

Gotzon Hermosilla