Baten bat harrituko da Euskarrin Benito Lertxundiri egindako elkarrizketa bat ikusita. Ez da hain harrigarria: Euskarri Barakaldoko herri aldizkaria da, eta Benitok, jende askok ez dakien arren, harreman estua izan du gure herriarekin. Esaterako, 1973an Laguntasuna dantza taldeak, desagertzear zegoenean, 25. urteurrena ospatu zuen, eta ospakizun horiek indar berria eman zioten taldeari. Ospakizun horietan garrantzi berezia eduki zuen Benito Lertxundik San Bizenten eskaini zuen kontzertuak; Laguntasunako kide batzuek Benito ezagutzen zuten, eta Orioraino joan ziren San Bizenten jo zezan konbentzitzeko. Harrezkero, askotan jo du Benitok Barakaldon, eta behin baino gehiagotan Laguntasunaren eskutik. Horretaz egin dugu berba Orioko kantariarekin, baina ez dugu aukera galdu nahi izan eta musikaren inguruko beste hamaika kontu ere ibili ditugu solasaldian.


Zer gogoratzen duzu Laguntasunaren alde eman zenuen kontzertu hartaz?

Zerbait gogoratzen dut, gauza lanbrotsu bat... Detaile bat gogoratzen dut, eta jendeak barre asko egin zuen. Eszenatokiko tarima pipiak janda zegoen, eta gogoratzen dut kanta bati buruz zerbait esaten ari nintzela eta begiratu nuen, eta nire ondoan gitarra jolea zegoen, Pello Gereño, eta komentatu zidan: “jo, dena pipia jaten ari dek, laster goitik behera joango dek hau”, eta orduan nik komentatu nuen: hara, begira, hau kontzertu batean dago, eta begira ze burutapenekin dagoen kontzertuan, hala dio, laster geratzen zaretela hemen eszenatoki honetan tarimarik gabe, dena pipia jaten ari da eta, eta jendeak barre egin zuen. Uste dut kontzertu hartan izan zela.

Laguntasunako kideak zure bila etorri ei ziren hona, Oriora, zu konbentzitzeko.

Bai, gertatzen dena da horrelako kasu asko izan dudala eta ez dut ondo gogoratzen. Dena dela, kuriosoa da, badaude gauza batzuk honengatik edo hargatik atentzioa ematen didatenak. Egia da, hainbeste jenderekin egon naizenez, batzuetan hainbat detaile kontatzen didatenean, orduan konturatzen naiz.

50. urteurrenean ere jotzekotan egon zinen, baina gaixorik paratu zinen

Bai, hori duela bi urte izan zen. Aurretik Hondarribin egon nintzen kantaldi batean; kili-kolo nengoen, eta Hondarribin apurtu egin nintzen. Hurrengo egunean, Barakaldo Antzokian beste kantaldia nuen, igandean, ilunabarrean, eta egon nintzen eguerdiko hamabiak arte, bertan behera utzi ala ez; bezperan, makal antzean baina azkenean kantatu nuen; igandean, aldiz, hain gaizki nengoen deitu nuenean! Ahotsik gabe nengoen, eta azkenean bertan behera uztea erabaki nuen. Gero produktu batzuk hartzen hasi nintzen eta zortzietan agian egiten ahal nuen kantaldia, baina eguerdian bertan behera bota behar izan nuen eta... Horretaz gogoratzen naiz.

Oriotar batek zelan ikusten du Barakaldo?

Bueno, nire pertzepzioa da bilatzen duzun sakontasunaren araberakoa. Izan ere, nik Barakaldoren berri egiazki ez dakit; badaukat Ezkerralde horretan egon den industria giro hori dena, eta erdaldundutako toki bat dela, eta era berean hor egon dela abertzale mundu bat, handik eta hemendik, eta abar. Badakizu zer pasatzen zaidan niri Barakaldon? Begira: nik kantagintzan 36 urte daramazkit. 36 urte horietatik esango nuke nire kantagintzaren % 70-75 Bizkaian jorratu dudala. Eta esango nuke, Bizkaian, girorik apoteosikoenak eta maitagarrienak Ezkerraldean izan direla, eta hori behin ere ez dut ulertu. Hasi Portugaleten, Barakaldon, Santurtzin ere bai garai batean... Portugalete, esaterako, izugarria izan da niretzat. Hor dut nik zalego zabala, eta Barakaldon ere beti aurkitzen dut nik jende hori dena, edozein garaitan. Kuriosoa da: garai batean, duela urte dezente, jaialdi bat egon eta nik musikariekin komentatzen nuen: “non da?”. “Barakaldon”, eta nik pentsatzen nuen: “zer pasatzen da Barakaldon, ba?”. Ni urtero joaten nintzelako Barakaldora, horretara edo hartara, eta hori ez duzu ondo ulertzen, oso erdaldundua dagoen herri bat izanik. Ikusten duzu errealitate bat dagoela, baina beste aldetik, beste errealitatearen nolabaiteko nahi bat ere badagoela, eta erreferentzia sentikorrak eta atabikoak hor dabiltzala dantzan. Askotan galdetzen didate: zein duzu toki atsegina kantatzeko? Nik baditut toki atseginak, Oiartzun, Getxo aldea eta abar, baina toki atsegin-atseginak benetan, eta oroitzapen goxoenak eta maitagarrienak, eta jenderik inkondizionalena, basatiena bere aldekotasun horretan, Ezkerraldean izan dira. Hemen, Gipuzkoan, norbaitekin komentatuta, galdetu didate inoiz, “zer, hik ez dek Margen Izquierda hortan kantatu egingo”. Ez dut kantatuko ba? Hor iruditzen zait niri amaren sabelean nagoela, oso babestua, eta jendea harritu egiten da baina hala da, ez dakit zer dagoen. Orduan, nola ikusten dut? Ba nik egunerokotasun hori ez dut sakonki ezagutzen, baina ni berekin harremanetan jarri naizenean, kantaldiak direla medio, nik sentitutakoa hori da: oso ferekatua sentitu naiz, oso maitatua, estimatua. Kantuak bota ditut eta erantzuna basatia izan da, oso aldekoa. Hor arrakasta oso erreza izan zait niri, ez dut batere sufritu bestelako gauzarik. .

Zelan bizi zenuen Rock Radical Vasco izeneko fenomenoa eta haren bilakaera?

Niretzat fase hori igarota zegoen, eta nik neuk ere igaroa nuen. Azkenean rock erradikala, edo ez erradikala edo erdikoa edo nahi duzuna, dena da posible eta gutxi gora-behera denak pasatu gara hortik. Gertatzen dena da, nire ustez, panfleto kutsu handia zuela eta, jakina, gu hogei urte lehenago jadanik eginak ginen panfleto korronte hura. Baina, era berean, konturatu nintzen, azken finean, historia beti errepikatu egiten dela, beti gurpil bat bezala baita dena. Bere zikloa egiten du eta badirudi joan dela eta ez dela gehiago itzuliko, baina berriz itzuli egiten da. Orduan, horrela ikusita, zergatik ez da etorriko berriro panfletoen giroa, testuingurua egokia bada?

-Behin aipatu zenuen zure erronketako bat zure musikariak profesionalizatu ahal izatea zela. Helburu hori lortu duzu??

Ez. Nire dinamikaren barruan, erdi profesionalizatu bai, baina oso-osorik ez. Nirekin jotzen duten batzuk profesionalak dira, ez dira beste ezertan aritzen eta musikaren barruan beste gauza batzuk egiten dituzte, baina esklusibitatez zurekin egotea, hainbesteraino ez. Nik zazpi musikari daramazkit nirekin, eta guztiak horretatik bakarrik eta eroso bizitzeko modua oraindik ez da ailegatu. Horretarako, azpiegitura zabalago eta sendoagoak beharko genituzke, bazter guztietan sarriago ibiltzeko posibilitate gehiago. Horrek beste salto bat eskatzen du oraindik.

Garai batean zeresan handia ekarri zuen musikarientzako azpiegituraren kontuak, musikariak ohituta zeudelako gutxieneko baldintzak ere betetzen ez zituzten frontoi eta aretoetan jotzen, askotan doan... Egoera hori gainditu dela uste duzu?

Ni ez naiz hainbeste kezkatzen frontoiak direla-eta. Azken finean gure nolabaiteko eszenatoki naturalak dira. Soilik antzokietan aritu beharko bagenu, oso emanaldi gutxi izango lirateke, eta kiroldegi eta frontoietan hainbeste aldiz jo dugunez, azkenean toki horietan kokatzen ikasi dugu. Azkenean, ibilian-ibilian, toki horietara egokitzen lortzen duzu. Mundu osoan ere inor ez dago horretatik libre: munduko rock talderik ospetsuenak ere futbol zelaietan aritzen dira, edo polikiroldegietan. Jende asko sartu nahi baduzu, horrelako tokiekin kontatu behar duzu; azken finean, antzokiak nahiko txikitxoak dira eta beste irtenbide hori ez dago hain gaizki. Gainera, garai bateko ekipoak eta oraingoak ez dira berdinak, askozaz soinu hobeagoa eta baldintza hobeagoak lortzen dituzu, frontoi batean ere emanaldi duina egiteko.

Zer iritzi duzu kuoten gaiaren inguruan, adibidez Frantzian egiten dena, irratiak frantsesezko musika kopuru jakin bat ematera behartzea?

Estatu edo gobernu batek bere ondarea zaintzeko kuota bat jartzen duela esaten duenean, naturaltasun osoz egiten du, azken finean hor ego kolektibo baten nolabaiteko jorraketa bat dagoelako. Nik ez dut esango hori txarra denik. Niri pertsonalki ez zait ateratzen, nik ez diot inori esan nahi, “aizu, jarri ezazu nire produktua hainbeste aldiz egunean edo hilabetean”. Ateratzen bazaio berari, egin dezala, baina nik eskatu, ez horixe. Hala ere, zilegi iruditzen zait; batzuek naturaltasun osoz egiten dutenez, beste batzuek eskatzea zilegi iruditzen zait

Orkestra Sinfonikoarekin jo duzu, Euskal -Herrian gutxitan jorratu den bideari ekinez. Nolako balorazioa egiten duzu? Zein izan daiteke esperientzia horrek zabaltzen duen bidea hemendik aurrera?

Gauza guztiekin bezala, hastea da gakoa. Orain dela hamar urte pentsaezina zen, inori ez zitzaion bururatuko, baina kanpoan egiten ziren horrelakoak. Dena dela, hori behin ere ez da ohikotasunez egiten den gauza bat izaten, hori ohiz kanpoko kontu bat izaten da. Behin norbaiti bururatu eta aurrera eraman ondoren, bide bat irekitzen da, hori egitea posible dela ikusten da. Beraz, aurreneko esperientzia egina dagoenez eta atea irekita dagoenez, hurrengo batean, beste batek, beste modu batez, hortik jotzeko aukera izango du. Beste atal bat da, beste urrats bat, interesgarria eta, adibidez, halako batean antologia bat egitea ahalbidetzen duena. Geroztik bi aldiz jorratu dute bide berdina eta orain badirudi beste baten batek ere egingo duela zerbait orkestrarekin eta, beraz, hemendik aurrera hori nahiko normaltzat joko da. Esperientzia bezala, polita izan zen. Aurrena ikaragarrizko beldurra izan nuen, ez nekielako horri nondik heltzen zitzaion, baina, azkenean, behin eta horretaratu nintzenean, beste dimentsio bat da. Kultur ekarpen bezala, niretzat nahiko aberasgarria izan zela uste dut. Orain badakit zer den hori, eta hurrengo batean berriz ere egin beharko banu, errazago egokituko nintzatekeela eta horren ondorioz emaitza ere hobea izango litzatekeela pentsatzen dut.

 

Gotzon Hermosilla