Aprendices exploradores del mundo
Cómo
abordar la investigación desde las aulas
Ya es habitual el término
aprendiz para asignar al alumno-a sobre todo dentro de las propuestas
constructivistas de Jerome Bruner y, de Howard Gardner, Cesar Coll y otros
autores que ofrecen un marco teórico racional a la Reforma Educativa diseñada
ya hace unos años y que Muskizko Ikastola desarrolla desde sus inicios como
institución escolar.
Así es, l@s alumn@s son aprendices porque su tarea principal, al menos
en el marco escolar, aunque creemos que también fuera de él, es aprender. El
aprendizaje es una construcción hecha por l@s alumn@s, que son protagonistas
activ@s y principales del proceso.
L@s alumn@s construyen sus aprendizajes sobre los diferentes contenidos
del área o sobre soportes didácticos multidimensionales e interdisciplinares,
utilizando como, herramientas las estructuras de acogida de que disponen en cada
momento: nivel de desarrollo congnitivo, por un lado; cantidad y calidad de los
conocimientos previos sobre los mismos (riqueza, estructuración, organización
lógica) por otro.
Sin duda, una característica fundamental de un verdadero aprendizaje es
la significatividad. Un alumno hace un aprendizaje significativo cuando
establece relaciones sustantivas y no arbitrarias entre los conocimientos que ya
posee y las nuevas informaciones.
Ahora bien ¿cómo podemos contribuir a que el aprendizaje de l@s alumn@s
sea de calidad, es decir significativo?. Llegados aquí debemos dar un salto
coherente de la interpretación psicológica del aprendizaje a su realización
pedagógica y didáctica, es decir lo que Howard llama el diseño de una educación
para la comprensión.
Es fundamental que los jóvenes aprendices estudien a fondo temas
sustanciales, que exploren con una profundidad suficiente y con interés.
El enfoque profundo requiere tiempo pero es determinante a la hora de
desarrollar las redes conceptuales de l@s alumn@s.
Creemos además que el
enfoque profundo debe insertarse en una escuela democrática, pluralista y científica
que posibilite una educación activa, crítica y transformadora de la realidad,
una escuela que nosotros denominamos investigadora.
Es el alumno aprendiz del mundo, porque viaja en él y por ello lo
encuentra hermoso a la vez que se conciencia de sus zonas oscuras y empieza a
ser activo en las posibles soluciones.
En Muskizko Ikastola el principio de investigación abarca desde la
Educación Infantil hasta sexto curso de Primaria, porque creemos que la base
preparatoria de la formación del hábito científico debería considerarse la
actividad operativo-constitutiva, esto es, en términos sencillos manipular,
tocar, hacer y deshacer, construir, que pone al niño en contacto con la
cualidad y la propiedad de los materiales, promueve hábitos de precisión,
autocontrol, destreza, implica mediciones, cálculos y hace surgir una infinidad
de auténticos temas de investigación.
A partir de aquí, con este enfoque, diseñamos unidades didácticas
abiertas que, con trabajo e imaginación, posibilitan apasionantes viajes
curriculares.
|
|
Ikusi
makusi zer ikusi? Galdera
honetan mundu osoa sartu omen da, baina mundua ikusi ezezik azaldu beharra
ere bada. Ikaslea ikusleaz gain ikertzailea ere bada eta bere zeregina
errealitatearen konplexutasunaz interesatzearekin hasten dela esan daiteke.
Munduaz
interesatzea
Ikuspuntu honen zutabea errealitatearekiko atxikimendua da, ez
soilik liburu eta bestelako zeharbideak, unibertso fisiko, matematiko,
linguistiko edo artistikoarekiko harreman zuzena eta eginkorra baizik.
Jakina, interesgarria denaz ohartarazi behar zaie ikasleei, hauxe
irakaslearen betebehar garrantzitsua baita.
Badirudi ikaslea egiten duenaz interesatzen denean ulertzen duena
azaltzen ahalegintzen dela eta hona hemen pentsamenduaren iturburu
agortezina. Mundua
azaltzea
Ez da kontu erraza. Aipatu puntuan indar bizi-biziak jarri omen
dira baita makina bat nahi eta gogo ere. Oraingoan lan logikoa egiteko
beharra bada. Mundua ulertzeko zenbait saioren ur nahasietan murgildu ohi
da ikaslea hasierako nahaste borrasteari egitura logikoa bilatu nahian,
hau da, ardatz ordenatzailea.
Prozesu emankor honek hezkuntza formala ezezik informala ere
zipriztintzen du ikasgelako hormetatik at bidea zabalduz. Hauxe dugu, hain
zuzen, ikerlan bat ongi garatzen ari den ebaluaziogaia.
Noski, ikertzailearen erritmoari aditzea ezinbestekoa iruditzen
zaigu, baita bidean ikasleak sorturiko estrategia anitzak ere. Ikaslearen
prozesu hau aldapatsua da sarritan eta lasterra beste zenbaitetan, baina
zeharka meharka doan ibilbide oparoa. Den dena begibistan ez
dagoen arren, irakaskuntzak, ikaskuntza hobetzeko ahaleginak egiten
dituenean, ikaslearen pentsamenduaren gorabeherak begibistarazteko zenbait
pauso eman ditzake. Ikaslea laguntzeko nahitaezkoa da, beraz, prozesu
barnekoia kanporatzen dugun neurrian ikaste prozesuan eskuhar daiteke era
zuzen eta egokiagoan. Muskizko Ikastolan
betidanik ikaslearen pentsamenduaren sustraitze eta zabaltzeari so egin
diegu eta gure pedagogiaren abiapuntu inportantenetarikoa da. Pentsamenduaren
sozializazioa
Ikasleak bere
pentsamenduak besteen aurrean argitu nahi ditu eta azaldu. Kanpo
azalpenaren bidez bere burua bigarrenez azalduko du eta hasieran kontutan
hartu ez dituen hamaika aspektu argituko ditu. Zalantzarik gabe ikasketaren zati handi bat azaltzen egiten den ahaleginei esker ekoiztu ohi da. Ikasleon pentsamenduek elkar jotzen dutenean momentu aparta dugu, kalitate-erizpide ezinhobea, hainbat uste eta hipotesiren balioztapena. Kontzeptu sarearen berreraketa Baina magma sutsu eta norabide anitzeko honetatik nora iritsiko da? Antza denez, ikaslearen ideiak elkarkideek aintzat hartzen dituztenean, ikaslearen autoirudiak eboluzio onuragarria jo ohi du. Gainera, azalpen osatu berria, hau da, beste ikasleen kontzeptuekin batera eratu duena, ikaslearen kontzeptu-sarearen barruan txertatzen da. Honela, azalpen berriak, alor hori astintzeaz gain, haurrak dakien guztiaren sare geldiezina berregituratzen da, kontextualizazio prozesu etengabean. Jira-bira mugagabean ikaslearen pentsamendua garatuz doa , gero eta sare konplexuagoaren jabea izanik.
|
|
|
|
|
|
|
|
Mundua hobetu Baina, nora garamatza
munduaren esplorazioak? Errealitatea ezagutzeaz gain, bera aldatzeko saiakerak
ere burutu behar dira. Muskizko Ikastolak partaidetza eta balio
hezkuntzari sekulako garrantzia ematen die, ikasleak etorkizuneko
hiritarrak baitira. Ikusi makusi, zer ikusi? Zer ikasi? Nola? Noiz? Zertarako? Zerekin? Guk ikerkuntza
irakaskuntzari heltzeko perspektiba orokortzat jotzen dugu, ez arlo baten
metodologia gisa soilik. Horrexegatik, proiektu anitz burutzen ditugu
ikaslearen garapen físico, intelektuala, afektibo eta sozialari eusteko.
Gainera, ikerlanek ikasgelak
kolorez eta erritmoz hornitzen
dituzte. Mundua
zain dago eta gu bera ulertzeko irrikan. Dudarik gabe, ikaste-irakaste
prozesua miragarria da, abentura paregabea, jaio garenetik dugun ibilbide
aberatsenetariko bat. Hala bedi!
|
|