Aprendices exploradores del mundo

Cómo abordar la investigación desde las aulas   

Ya es habitual el término aprendiz para asignar al alumno-a sobre todo dentro de las propuestas constructivistas de Jerome Bruner y, de Howard Gardner, Cesar Coll y otros autores que ofrecen un marco teórico racional a la Reforma Educativa diseñada ya hace unos años y que Muskizko Ikastola desarrolla desde sus inicios como institución escolar.               

                Así es, l@s alumn@s son aprendices porque su tarea principal, al menos en el marco escolar, aunque creemos que también fuera de él, es aprender. El aprendizaje es una construcción hecha por l@s alumn@s, que son protagonistas activ@s y principales del proceso.  

                L@s alumn@s construyen sus aprendizajes sobre los diferentes contenidos del área o sobre soportes didácticos multidimensionales e interdisciplinares, utilizando como, herramientas las estructuras de acogida de que disponen en cada momento: nivel de desarrollo congnitivo, por un lado; cantidad y calidad de los conocimientos previos sobre los mismos (riqueza, estructuración, organización lógica) por otro.                

                Sin duda, una característica fundamental de un verdadero aprendizaje es la significatividad. Un alumno hace un aprendizaje significativo cuando establece relaciones sustantivas y no arbitrarias entre los conocimientos que ya posee y las nuevas informaciones. 

                Ahora bien ¿cómo podemos contribuir a que el aprendizaje de l@s alumn@s sea de calidad, es decir significativo?. Llegados aquí debemos dar un salto coherente de la interpretación psicológica del aprendizaje a su realización pedagógica y didáctica, es decir lo que Howard llama el diseño de una educación para la comprensión. 

                Es fundamental que los jóvenes aprendices estudien a fondo temas sustanciales, que exploren con una profundidad suficiente y con interés. 

                El enfoque profundo requiere tiempo pero es determinante a la hora de desarrollar las redes conceptuales de l@s alumn@s.               

Creemos además que el enfoque profundo debe insertarse en una escuela democrática, pluralista y científica que posibilite una educación activa, crítica y transformadora de la realidad, una escuela que nosotros denominamos investigadora.  

                Es el alumno aprendiz del mundo, porque viaja en él y por ello lo encuentra hermoso a la vez que se conciencia de sus zonas oscuras y empieza a ser activo en las posibles soluciones. 

                En Muskizko Ikastola el principio de investigación abarca desde la Educación Infantil hasta sexto curso de Primaria, porque creemos que la base preparatoria de la formación del hábito científico debería considerarse la actividad operativo-constitutiva, esto es, en términos sencillos manipular, tocar, hacer y deshacer, construir, que pone al niño en contacto con la cualidad y la propiedad de los materiales, promueve hábitos de precisión, autocontrol, destreza, implica mediciones, cálculos y hace surgir una infinidad de auténticos temas de investigación. 

                A partir de aquí, con este enfoque, diseñamos unidades didácticas abiertas que, con trabajo e imaginación, posibilitan apasionantes viajes curriculares.

Ikusi makusi zer ikusi? Galdera honetan mundu osoa sartu omen da, baina mundua ikusi ezezik azaldu beharra ere bada. Ikaslea ikusleaz gain ikertzailea ere bada eta bere zeregina errealitatearen konplexutasunaz interesatzearekin hasten dela esan daiteke.  

Munduaz interesatzea 

                Ikuspuntu honen zutabea errealitatearekiko atxikimendua da, ez soilik liburu eta bestelako zeharbideak, unibertso fisiko, matematiko, linguistiko edo artistikoarekiko harreman zuzena eta eginkorra baizik. Jakina, interesgarria denaz ohartarazi behar zaie ikasleei, hauxe irakaslearen betebehar garrantzitsua baita.  

                Badirudi ikaslea egiten duenaz interesatzen denean ulertzen duena azaltzen ahalegintzen dela eta hona hemen pentsamenduaren iturburu agortezina. 

Mundua azaltzea 

                Ez da kontu erraza. Aipatu puntuan indar bizi-biziak jarri omen dira baita makina bat nahi eta gogo ere. Oraingoan lan logikoa egiteko beharra bada. Mundua ulertzeko zenbait saioren ur nahasietan murgildu ohi da ikaslea hasierako nahaste borrasteari egitura logikoa bilatu nahian, hau da, ardatz ordenatzailea. 

                Prozesu emankor honek hezkuntza formala ezezik informala ere zipriztintzen du ikasgelako hormetatik at bidea zabalduz. Hauxe dugu, hain zuzen, ikerlan bat ongi garatzen ari den ebaluaziogaia. 

                Noski, ikertzailearen erritmoari aditzea ezinbestekoa iruditzen zaigu, baita bidean ikasleak sorturiko estrategia anitzak ere. Ikaslearen prozesu hau aldapatsua da sarritan eta lasterra beste zenbaitetan, baina zeharka meharka doan ibilbide oparoa. 

Den dena begibistan ez dagoen arren, irakaskuntzak, ikaskuntza hobetzeko ahaleginak egiten dituenean, ikaslearen pentsamenduaren gorabeherak begibistarazteko zenbait pauso eman ditzake. Ikaslea laguntzeko nahitaezkoa da, beraz, prozesu barnekoia kanporatzen dugun neurrian ikaste prozesuan eskuhar daiteke era zuzen eta egokiagoan.  

Muskizko Ikastolan betidanik ikaslearen pentsamenduaren sustraitze eta zabaltzeari so egin diegu eta gure pedagogiaren abiapuntu inportantenetarikoa da.

Pentsamenduaren sozializazioa 

Ikasleak bere pentsamenduak besteen aurrean argitu nahi ditu eta azaldu. Kanpo azalpenaren bidez bere burua bigarrenez azalduko du eta hasieran kontutan hartu ez dituen hamaika aspektu argituko ditu.  

Zalantzarik gabe ikasketaren zati handi bat azaltzen egiten den ahaleginei esker ekoiztu ohi da. Ikasleon pentsamenduek elkar jotzen dutenean  momentu aparta dugu, kalitate-erizpide ezinhobea, hainbat uste eta hipotesiren balioztapena. 

Kontzeptu  sarearen berreraketa 

Baina magma sutsu eta norabide anitzeko honetatik nora iritsiko da? Antza denez, ikaslearen ideiak elkarkideek aintzat hartzen dituztenean, ikaslearen autoirudiak eboluzio onuragarria jo ohi du. Gainera,  azalpen osatu berria, hau da, beste  ikasleen kontzeptuekin batera eratu duena, ikaslearen kontzeptu-sarearen barruan txertatzen da. Honela, azalpen berriak,  alor hori astintzeaz gain, haurrak dakien guztiaren sare geldiezina berregituratzen da, kontextualizazio prozesu etengabean. Jira-bira mugagabean ikaslearen pentsamendua garatuz doa , gero eta sare konplexuagoaren jabea izanik. 

 

 

Mundua hobetu

Baina, nora garamatza munduaren esplorazioak? Errealitatea ezagutzeaz gain, bera aldatzeko saiakerak ere burutu behar dira. Muskizko Ikastolak partaidetza eta balio hezkuntzari sekulako garrantzia ematen die, ikasleak etorkizuneko hiritarrak baitira. 

Ikusi makusi, zer ikusi? Zer ikasi? Nola? Noiz? Zertarako? Zerekin? Guk ikerkuntza irakaskuntzari heltzeko perspektiba orokortzat jotzen dugu, ez arlo baten metodologia gisa soilik. Horrexegatik, proiektu anitz burutzen ditugu ikaslearen garapen físico, intelektuala, afektibo eta sozialari eusteko. Gainera,  ikerlanek ikasgelak kolorez eta erritmoz  hornitzen dituzte. 

Mundua zain dago eta gu bera ulertzeko irrikan. Dudarik gabe, ikaste-irakaste prozesua miragarria da, abentura paregabea, jaio garenetik dugun ibilbide aberatsenetariko bat. Hala bedi!

 

Aurreko orrialderaOrrialdearen hasieraHurrengo orrialdera
Aurkibidea