Euskal Kulturaren barneko bidaia baten berri
Euskal Kulturaren barneko bidaia baten berri
|
Otsailaren
5ean, goizeko 9etan, Azkaratera
abiatu zen Ikastolako seigarren
maila. Azkarate Ipar Euskal
Herrian dago, Garaziko herritik ez oso urrun. Baina zergatik Benafarrora? Zein egonaldik erakar dezakeen ikasleen arreta
ez da erraza asmatzea, areago ikasturterako finkaturiko helburu
didaktikoekin ere bat egin nahi denean. Ipar Euskal Herrirako bidaiak
xarmant berezia izan du ikasleentzat. Zergatik? Alde batetik mugaz beste aldeko lurraldeak berebiziko
ilusioa pizten baitzuen eta
bestetik egoera berri batek askatzen dituen gogo eta interesarengatik. Ikasleek
gizarte berri-berria aurkitu ez bazuten ere, bai ordea hainbat
modu berri: otorduak,
bertako euskalkiak eta hizkerak, paisaia populatzeko era, Baionako
katedralaren gargolen mehatzuzko begiradak, bere barruko kriztalezko
argi zerutiarra, Zuberoako arbelazko teilatuak, Miarritzeko
itsasargiaren parean zabaltzen den badia paregabea, balearen arrantza
epikoaren lekukoa bera, edo Urepeleko maldak, Xalbadorren irudimenaren
euskarria. |
|
Jakina,
azken batez, moldatze-egoera batek ikasteko aukera aparta eskaintzen du eta
honetaz ez dago dudarik. Ikaste prozesu honetan konparazioa ezezik
hainbat unetan enpatia ere zabaltzen da, adibidez, Azkarateko baserri
ttipiaren barruan mundu bat eraiki zuten: erdia zaharra eta beste erdia
berria. Zaharra zen beren hizkera batua baina berria bertako jendearen
euskalkia, zaharra zen otorduen aurrean egin beharreko guztia baina
bertako sukaldaritza eta jantoki haren giro lasaia estreinako aldiz
agertzen zitzaien. Hona
helduta zera esan behar da: bidaia
ikasgelan bertan hasi zen. Esan ohi den bezala, bidaia on baten
sorlekua liburu batean aurkitzen da. Era berean, motxila hartu orduko
Bernart Etxepare, Leizarraga, Axular, Etxahun, Xaho, Abbadie, Xalbador,
Mattin, Joxe Migel Barandiaranen herbestea, Jon Mirande eta beste
hainbat protagonista historikoren berri jadanik genuen. Halaber,
ez dugu ahaztu behar Lapurdik eta Garaziko herriak gure hizkuntza
urrezko hitzez jantzi zuela Aro Modernoan eta, klasizismoaren garaia
urrun samar izan arren, hor diraute euskararen maisu lanek,
Leizarragaren Itun Berria eta Axularren “Gero” kasu. Gainera orain
dela ez asko Mirande eta Xalbador oraindik ziren gure artean. Gaur egun
ere nolabaiteko literatur berpizkundea soma daiteke Ipar Euskal Herrian. Duda barik ikasgelan abiaturiko esplorazioak bidea adierazi zigun eta egonaldia arrakastatsua suertatzen lagundu. Ikasleek, bidaiarien antzera, lehenik dena begiz jo izaten zuten, geroxeago ikusitakoa argazkiratu eta azkenik libreta txikian izkiriatu.
|
Honela,
memorian ezezik, argazki eta paperean ere Ipar Euskal Herri zati bat
ekarri genuen gurekin Zerk hunkitu gintuen
gehien?
Agian joan-etorri anitzetan
gure begi aurrean errepikatzen ziren hainbat irudik: eliza aurreko hilerri txikiak, hilarriez
josiak eta portikoan
herriko seme-alaben omenez izkiriaturiko oroitarriak. Nolabait espazio
txiki horretan herriaren memoria babesten zen. Harrigarria
ere Donibane Garaziko trinketean ikusitako pilota partidua eta bertako
giroa. Adineko jendez beterik (merkatu eguna zen astelehena), isiltasun
ikaragarrian, dirua jokoan, iraganeko Euskal Herriaren islada ekarri
zigun gogora. Eta, nola ez, Sarako Leizea, bertan, beste haitzulotan
bezala, Aita Barandiaranek argia jarri zuen gure prehistorian, Larrun
mendiaren parean. Anitza
da euskaldunen herria.
Errobitik Ebrora, paisaia, klima eta ekonomia ugari zabaltzen diren
arren, erroan kultura batek
darrai, euskaraz loratzen dena. Xalbadorrek kantatu zuena lau
haizetara zabalduz, Euskal Herrian etorkizuna badela ziur gaitezke. Anai-arrebak
entzun |
|
Como
ya se recogió en el artículo "Nos vamos al caserío" del
nº 4 de nuestra
revista Ikastola, los
objetivos que pretendemos conseguir con esta actividad
son principalmente de carácter lingüístico, socializador y
didáctico. La forma de concretarlo para cada ciclo o grupo escolar
exige un proceso de reflexión que permita al profesorado hacer la
elección correcta o la más estimulante entre las opciones reales que tiene para elegir.
No es tarea fácil desde el momento que nos planteamos integrar esta
actividad en el curriculum escolar que se está desarrollando. Desde
esta perspectiva la opción que más expectativas
creaba de cara al grupo de sexto curso, los mayores de la
Ikastola, era la ofrecida por IKAS BI en Azkarate, población cercana
a Donibane Garazi en la Baja Navarra, al otro lado de los Pirineos. ¿Por
qué a Azkarate? La respuesta es clara. El programa que se nos ofrecía
además de contemplar los objetivos arriba indicados añadía un
aspecto motivador esencial: la ocasión de viajar a Ipar Euskal Herria.
La idea de viajar no solo se reducía al viaje de ida y al de vuelta
sino al propio programa de actividades que consistía, en caso de
desearlo, en visitar las tres capitales del norte: Baiona, Donibane
Garazi y Maule; en recorrer la costa de Lapurdi desde Angelu a
Donibane Lohizune pasando por Miarritze; en realizar itinerarios por
los valles del Errobi y alrededores: Baigorri, Urepele, Donapaleu...
También nos ofrecía la oportunidad de visitar lugares que guardan un
especial patrimonio artístico e histórico como la
catedral gótica de Baiona, el majestuoso órgano de la
parroquia de Baigorri, la iglesia que fue Corte de las Juntas
del Reino de Navarra en Donapaleu, la hermosa iglesia de estilo montañés
zuberotarra en Gotaiñe, el castillo de Maule, las cuevas de Sara, la
iglesia de Sara donde predicó Axular, la Ciudadela de Donibane Garazi,
el centro de talasoterapia de Miarritze... Y
si esto fuera poco, también nos ofrecía oportunidad de entablar
conversación con Xanpon en su caserío de Jatsu y con Manex sobre sus
colmenas, además de visitar el trinquete de Donibane Garazi, recorrer
la calle del Camino de Santiago que atraviesa el río Errobi junto a
la pequeña pero fascinante iglesia gótica de la ciudad. Sinceramente,
la idea de poder transformar las imágenes de los mapas y diapositivas
en geografía vivida era cautivadora y poder hacerlo como último
viaje del grupo de sexto parecía, y así ha sido, una idea acertada. Las
ideas cuando llegan a ser parte de la experiencia tienden a permanecer
en la memoria y ¿acaso no es la
memoria nuestra más fiel compañera?
|
|
|
|
|
||
|
|