1.gaia                   Higidura eta indarrak

Gai honetan FISIKA ikusten hasiko gara. Abiadurak eta indarrak aztertuko ditugu zehatzago. Honetarako lehenengo gauza magnitudeak eta unitateak bereiztea da. Aukera ezazu aztertu nahi duzun gaia:

                                            1.- Magnitudeak eta unitateak

                         2.- Zinematika

                         3.- Higidura motak:  Uniformea, uniformeki aldatua eta aldakorra

                         4.- Higiduren grafikoak.

                         5.- Dinamika, indarrak

                         6.- Masa eta pisua         

             Magnitudeak eta unitateak bereizten.

Askotan gertatzen zaigu ez dugula bi hauen arteko desberdintasunarik ikusten, oso desberdinak izan arren. 

Magnitudea :  ZER neurtzen ari gara? Adibidez luzera, tenperatura, abiadura,...

Unitatea: ZERTAN neurtzen dut? (zenbakien atzean jartzen dira gehienetan)  m, ºC, Km/h,...

    Zinematika

Zinematika, mugimenduak aztertzen dituen zientziaren atala da. Bertan lau magnitude garrantzitsu aztertzen dira:

Espazioa (m-tan neurtzen da)            Denbora (sg-tan neurtzen da)

Abiadura (m/sg-tan neurtzen da)        Azelerazioa (m/sg²  -tan neurtzen dena)   

                          Higidura motak

Higidura motak ulertzeko argi izan behar duzu AZELERAZIOA zer den: abiaduraren aldaketa bat, azkarrago, edo mantsoagoa izan daitekena.

Honen arabera hiru higidura mota daude:

Abiadura konstantea edo uniformea: abiadura ez da aldatzen, beti berdin dijoa.

Abiadura uniformeki aldatua: azeleratzen dijoa, baina beti kantitate berdinez (grabitatearekin gertatzen da hau).

Abiadura aldakorra: edozein erara azeleratzen du .

                        Higiduren grafikoak

Higidura mota bakoitzak bere grafiko bereziaz agertzen zaigu:

Abiadura uniformea	Uniformaki aldatua	Abiadura aldakorra

    Indarrak

Indarra newtonetan (N) neurtzen den magnitude bat da. Indarren eraginez higidurak sortzen dira.

Newtonek hiru printzipio sortu zituen:

        1.- Inertziaren printzipioa: masagatik gorputzek higiduran jarraitzen dute.

        2.- Azelerazioa: zenbat eta masa handiagoa, indar gehiago egin beharko dugu, azelerazio handiagoa lortzeko ere, indar gehiago beharko dugu:  F= m.a

        3.- Akzio-erreakzioa: edozein indarrari kontrako beste indar bat erantzuten dio, aurkako norantzarekin.

                                     Masa eta Pisua

Pisua: indar bat da, beraz Newton-etan neurtzen da. Pisua grabitatearen indarraren eraginez sortutako indar bat da. Honen arabera, ilargian pisua aldatuko zen. Gehiago ala gutxiago pisatzen dugu bertan?      Dinamometroa erabiliz neurtzen da.  P= m. g

Masa: gorputzek duten materia kantitatea da. Kg-tan neurtzen da. Masa ez da aldatzen ez lurran ezta beste planeta batetan. Masa neurtzeko balantza erabiltzen da.