Bizkaiko
Andreak, María Díaz de Harok, 1322an Portugalete eratu zuenean, herritarrei
Andra Manireín Íazenpean tenplu bat eraiki zezaten agindu zien, Alabaina,
lehendabiziko tenplu gotiko hura berehala txiki geratu zen XVI. mendeko
merkatari hedapena izan zela eta, gero eta gehiago hazten ari zen
populazioarentzat, Horregaitik erabaki zuten berria eraikitzea (gaur egun
daukaguna) eta 1492rako hasita zeuden lanak. Hiru nabetako basilika oinplanoa
izan zen aukeratua, erdikoa aldeetako biak baino altuagoa delarik eta bere
pisua kanpotik ¡kus ditzakegun arbotanteen
bidez aldeetara pasatzen duelarik.
1530etik
Juan de Garita izan zen lanen burua eta bere sinadura erreka aldeko
elizaurrean agerten da. Antza 1580 ingururako tenplua bukatuta zegoen. XVIII.
mendearen bukaeran, hala ere, 1750. urterarte bukatuko ez zen beste dorre bat
eraikitzeko eskatu zuten. Honen behin betiko egitura XIX. mendearen azkenengo
laurdenean berregin zuten, aurrekoa bezalakoa ez bada ere, azken guda
karlistan hautsía izan zelako.
Basilika
eraikia izan zeneko garaia aurreratua izan arren Berpizkundea nagusi zen
sasoia, honen estiloa gotikoa da, Hau ohikoa zen Euskal Herrian,
gotikoaren azken garaiko oparotasuna saihesten ahalegintzen z¡ren eta.
Hala
ere Berpizkundeko estiloak aztarnak utzi zituen aldeko sarreran eta zenbait
kaperatan. Barruko lanik aipagarrienak erdiko erretaula eta Erregeen Gurtzaren
erretaula Berpizkuncleko garaikoak dira, eskulturan forma gotikoak alde batera
utzi zituztelako aspaldi.
Beste
alde batetik sarrera nagusia, dorrearen azpikoa, geroagokoa da (XVII. mendekoa)
eta ez zuen jasan ez denborak ez kañoi karlistek errespetatu ez zuten aldeko ateak jasandako hondamena.
Barruko
apainketa urria da. Erdiko nabean zehar luzatzen den triforio gotiko dotorea
nabarmentzen da, bere tamaina txikiak salatzen duelarik apaintzeko baino ez
dela.
Azkenik,
sakristiaren (10) luzapena garrantzi hanclíkoa da, 1900. urtean eraiki zena
estilo gotikoan, gaur museoa dagoen jatorrizkoa. (9) (elizaren garaikoa)
handituz. 1894an koroa
