Espainiako Konstituzioa

JUAN CARLOS I.a ESPAINIAKO ERREGEK, AURREKO HAU IKUSTEN ETA ENTZUTEN DUTEN GUZTIEI

JAKIN EZAZUE: GORTEEK ONETSI DUTELA ETA HERRIAK BERRETSI DUELA KONSTITUZIO HAU

HITZAURREA Aurkibidea

Nazio espainiarrak, justizia, askatasuna eta segurtasuna ezarri nahian eta bera osatzen dutenen onura sustatu nahian, bere subiranotasuna erabiliz, jakinarazten du bere borondatea:

Bizikidetasun demokratikoa bermatzeko, Konstituzio eta legeen barruan, ekonomia eta gizarte ordenaren arabera.

Zuzenbide Estatua finkatzeko, legearen nagusitasuna segurtatzen duena, herriaren borondatearen adierazgarritzat harturik.

Espainiar eta Espainiako herri guztiak babesteko, giza eskubideak, bakoitzaren kultura eta usadioak, hizkuntzak eta erakundeak gauzatzerakoan.

Kultura eta ekonomiaren aurrerapena sustatzeko, guztiei bizitzaren kalitate duina segurtatzeko.

Gizarte demokratiko aurreratua ezartzeko; eta

Lurreko herri guztien arteko harreman baketsuak eta lankidetza eraginkorrak sendotzen laguntzeko.

Ondorioz, Gorteek onartzen dute eta herri espainiarrak berresten du hurrengo

KONSTITUZIOA

ATARIKO TITULUA Aurkibidea

1. artikulua

1.- Espainia Zuzenbide Estatu sozial eta demokratiko moduan eratzen da eta askatasuna, justizia, berdintasuna eta politika aniztasuna defendatzen ditu, bere zuzenbide-antolamenduaren balio nagusitzat harturik.

2.- Nazio subiranotasuna herri espainiarrak du, eta berarengandik datoz Estatuaren aginteak.

3.- Estatu espainiarraren politika era parlamentu monarkia da.

2. artikulua

Konstituzioa Nazio espainiarraren banaezineko batasunean oinarritzen da, espainiar guztien aberri erkide eta zatiezina eta Espainia osatzen duten nazionalitate eta eskualdeen autonomiarako eskubidea eta euren guztien arteko elkartasuna onartu eta bermatzen ditu.

3. artikulua

1.- Gaztelania da Estatuko hizkuntza ofizial espainiarra. Espainiarrek oro bera ezagutzeko betebeharra eta bera erabiltzeko eskubidea dute.

2.- Espainiako gainerako hizkuntzak ere ofizialak izango dira dagozkien autonomia erkidegoetan, horien estatutuen arabera.

3.- Espainiako hizkuntza ezberdinen aberastasuna kultura ondarea da eta horrek begirune eta babes bereziak izango ditu.

4. artikulua

1.- Espainiako bandera hiru lerro horizontalez, gorri, hori eta gorriz, osatzen da, horiak gorri bakoitzaren zabalera bikuna izango du.

2.- Estatutuek autonomia erkidegoenak beraienak diren banderak eta entseinak onar litzakete. Horiek, Espainiako banderarekin batera, horien herri eraikinetan eta horien egintza ofizialetan erabiliko dira.

5. artikulua

Estatuko hiriburua Madril hiria da.

6. artikulua

Alderdi politikoek politika aniztasuna adierazten dute, herri borondatea osatzen eta gauzatzen laguntzen dute eta politikan parte hartzeko oinarrizko bitartekoak dira. Horien sorrera eta jarduera libre dira, Konstituzioaren eta Legearen errespetupean. Horien barne-egiturak eta jardunbideak demokratikoak izan beharko dute.

7. artikulua

Langileen sindikatuek eta enpresaburuen elkarteek euren interes ekonomiko eta sozialen babes eta sustapenean lagunduko dute. Horien sorrera eta jarduera libre dira Konstituzioaren eta Legearen errespetupean. Horien barne-egiturak eta jardunbideak demokratikoak izan beharko dute.

8. artikulua

1.- Lurreko, itsasoko eta aireko armadez osaturiko Indar Armatuen zereginak Espainiako subiranotasuna eta independentzia bermatzea eta horren lurralde osotasuna zein konstituzio-antolamendua defendatzea dira.

2.- Lege organiko batek arautuko ditu armadaren egituraketaren oinarriak, Konstituzio honen printzipioen arabera.

9. artikulua

1.- Konstituzioak eta gainerako zuzenbide-antolamenduak hiritarrak eta herri-aginteak lotzen dituzte.

2.- Herri-aginteei dagozkie gizabanakoaren eta horrek osatzen dituen taldeen berdintasuna benetakoak eta eraginkorrak izan daitezen bideak sustatzea; berdintasun osoa eragozten edo zailtzen duten oztopoak baztertzea; eta hiritar guztien parte-hartzea politika-, ekonomia-, kultura- eta gizarte-bizitzan erraztea.

3.- Konstituzioak bermatzen ditu legezkotasun printzipioa, arau-hierarkia, arauen publikotasuna, gizabanakoen eskubideen aldeko ez diren edo murriztaileak diren xedapen zehatzaileen atzeraeraginezintasuna, zuzenbide-segurtasuna, herri aginteen erantzukizuna eta bidegabekeriaren debekua.

I. TITULUA Aurkibidea

Oinarrizko eskubide eta betebeharrez

10. artikulua

1.- Gizakiaren duintasuna, berari datxezkion eskubide zapalezinak, nortasunaren garapen askea, legearekiko eta gainerakoen eskubideekiko begirunea, politika ordenaren eta gizarte bakearen oinarri dira.

2.- Konstituzioak onartzen dituen oinarrizko eskubide eta askatasunei buruzko arauak Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren eta Espainiak berretsi dituen nazioarteko itun eta hitzarmenen arabera interpretatuko dira.

LEHENENGO KAPITULUA Aurkibidea

Espainiar eta atzerritarrez

11. artikulua

1.- Nazionalitate espainiarra legean xedatzen den eran lortu, gorde eta galtzen da.

2.- Jatorriz espainiar denari ezin ken dakioke bere nazionalitatea.

3.- Estatuak nazionalitate bikoitzari buruzko itunak hitzar ditzake Iberoameriketako herrialdeekin edo Espainiarekin lotura berezia duten edo izan duten herrialdeekin. Herrialde horietan espainiarrak bertakotu daitezke sorterriko nazionalitatea galdu gabe, nahiz eta hango hiritarrentzat eskubide hori ez egon onartuta.

12. artikulua

Espainiarrak 18 urterekin adindunak dira.

13. artikulua

1.- Atzerritarrek Espainian Titulu honetan bermatzen diren herri-askatasunak izango dituzte, itunetan eta legean ezartzen diren moduetan.

2.- Espainiarrak baino ez dira 23 artikuluan onarturiko eskubideen titularrak, elkarrekikotasun-irizpidepean, udal-hauteskundeetan bozkatzeko eta bozkatua izateko eskubideari buruz itun edo legean kontrakoa adierazten denean izan ezik.

3.- Estradizioa itun edo lege bat betetzeko baino ez da emango, elkarrekikotasun-printzipioari jarraituz. Delitu politikoak estradiziotik kanpo geratzen dira, terrorismo-ekintzak aintzat hartu gabe.

4.- Legeak ezarriko ditu bideak gainerako herrialdeetako hiritarrek eta aberrigabeek Espainian asilo eskubidea izan dezaten.

BIGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Eskubideak eta askatasunak

14. artikulua

Espainiarrak legearen aurrean berdinak dira eta ezin du iraun jaiotza, arraza, sexu, erlijio, adierazpen edo gainerako edozein baldintza edo inguruabar pertsonal edo sozialgatik dagoen bereizkeriarik.

LEHENENGO SAILA.- Oinarrizko eskubide eta herri-askatasunez Aurkibidea

15. artikulua

Guztiek dute bizitzarako eta osotasun fisiko eta moralerako eskubidea, eta inor ezin da inoiz tortura eta zigor edo tratu ez gizatiar edo apalesgarrien azpian jarri. Gerra garaietarako zigor lege militarretan xeda daitekeenetik kanpo, heriotza-zigorra indargabeturik geratzen da.

16. artikulua

1.- Gizabanakoen eta erkidegoen ideologia-, erlijio- eta kultu-askatasunak bermatzen dira, muga bakarra izanik adierazteko orduan, legean babesten den herri-ordena mantentzeko behar dena.

2.- Inor ezin da bere ideologia, erlijio edo sinesmena adierazten behartua izan.

3.- Sinesbide bat ere ez da Estatuarena izango. Herri-aginteek Espainiako gizartearen erlijio-sinesmenak kontuan hartuko dituzte eta Eliza katoliko eta gainerako sinesbideekin dagozkien lankidetza-harremanak izango dituzte.

17. artikulua

1.- Pertsonak oro askatasunerako eta segurtasunerako eskubidea du. Inor ezin gera daiteke askatasunik gabe, artikulu honetan ezarritakoaren arabera ez bada, eta legean aurreikusitako kasu eta moduetan.

2.- Aurreneurrizko atxiloketa ezin izango da egintzak argitzeko egin behar den ikerketetarako ezinbestekoa den denbora baino gehiago luzatu eta, edonola ere, gehienez hirurogei eta hamabi ordutan, atxilotua aske edo epaileren esku utzi behar da.

3.- Atxilotua izan den pertsona orok berehala eta berak ulertzeko moduan, bere eskubideak eta bere atxiloketaren arrazoiak jakin behar ditu, eta ezin da inor deklaratzen behartu. Atxilotuari, poliziaren eta epaileren aurreko eginbidetan, abokatuaren laguntza bermatzen zaio, legean xedatutakoaren arabera.

4.- Habeas corpus prozedura legeak arautuko du, berehala epaileren esku jartzeko legez kanpo atxilotua izan den edonor. Era berean, legean behin-behineko espetxealdiaren gehienezko epea finkatuko da.

18. artikulua

1.- Ohorerako eskubidea, bakoitzaren eta familiaren barrukotasunerakoa eta norberaren irudirakoa bermatzen dira.

2.- Bizilekua bortxaezina da. Bere titularraren baimenik gabe edo epaileren ebazpenik gabe ezin da bertan sartu edo bera arakatu, delitu nabariren kasuan izan ezik.

3.- Komunikazioen sekretua bermatzen da eta bereziki, posta, telegrafo eta telefonozkoa, epaileren ebazpena dagoenean izan ezik.

4.- Legeak informatikaren erabilera mugatuko du, hiritarren ohorea eta bakoitzaren eta senitartekoen barrukotasuna eta horienak diren eskubideen erabilera osoa bermatzeko.

19. artikulua

Espainiarrek euren bizilekua nahierara aukeratzeko eskubidea dute eta lurralde nazionaletik ibiltzekoa ere.

Era berean, legean ezartzen diren moduetan, Espainian sartzeko eta Espainiatik irteteko eskubidea dute. Eskubide hori ezin muga daiteke arrazoi politiko edo ideologikoengatik.

20. artikulua

1.- Honako eskubide hauek onartu eta babesten dira:

a) Pentsamendu, ideia eta iritziak, ahoz, idatziz edo beste era batera askatasunez adierazteko eta hedatzeko eskubidea.

b) Emaitza eta sortze literario, artistiko, zientifiko eta teknikorako eskubidea.

c) Katedra-askatasuna.

d) Egiazko informazioa edozein hedabidetatik emateko edo jasotzeko eskubidea. Legeak arautuko ditu kontzientzia-klausula eta lanbide-sekreturako eskubideak, askatasun horien erabileran.

2.- Eskubide horien gauzatzea ezin murritz lezake edozein eratako aldez aurreko zentsurak.

3.- Legeak arautuko ditu Estatuaren edo gainerako edozein herri-erakunderen menpean dauden gizarte-komunikabideen antolaketa eta parlamentuaren kontrola eta bermatuko du gizarte- eta politika-talde garrantzitsuen sarbidea komunikabide horietan, gizartearen aniztasunari eta Espainiako hizkuntza ezberdinei begirunea gordeta.

4.- Askatasun horien muga dira Titulu honetan onarturiko eskubideak, horiek garatzen dituzten legeen aginduak eta, bereziki, ohorerako, barrukotasunerako eta norberaren irudirako eskubideak eta gazteen eta haurren babesa.

5.- Argitalpen, grabazio eta informaziorako gainerako baliabideen bahiketa ezin erabaki daiteke epaileren ebazpenaren bitartez baino.

21. artikulua

1.- Era baketsuan eta armarik gabe biltzeko eskubidea onartzen da. Eskubide horren erabilerak ez du aurreko baimenik behar.

2.- Ibiltokietako bilera eta manifestazio kasuetan agintariri aurretik kontua eman behar zaio, eta horrek ezin debeka litzake, pertsonak edo ondasunak arriskuan jarrita, herri-ordenaren nahasmendua sortzeko pisuzko arrazoiak daudenean baino.

22. artikulua

1.- Elkartzeko eskubidea onartzen da.

2.- Delitutzat harturiko helburuak bilatzen dituzten elkarteak edo delitutzat harturiko baliabideak erabiltzen dituztenak legez kanpokoak dira.

3.- Artikulu honen babesean eraturiko elkarteak, publikotasun ondoriorako, euren izena erregistro batean jarri behar dute.

4.- Elkarteak ezin desegin daitezke edota ezin eten daiteke bere jarduera arrazoituriko epaileren ebazpenaren bitartez ez bada.

5.- Isileko eta paramilitar izaerako elkarteak debekatzen dira.

23. artikulua

1.- Hiritarrek herri-gaietan parte hartzeko eskubidea dute, zuzenean edo boto orokorraren bidez, aldizkako hauteskundetan askatasunez aukeratutako ordezkarien bitartez.

2.- Era berean, baldintza berdinetan herri-funtzio eta -karguetara heltzeko eskubidea dute, baldin eta legeek adierazten dituzten eskakizunak betetzen badituzte.

24. artikulua

1.- Pertsona guztiek, beraien bidezko eskubide eta interesen jardueran, epaile eta auzitegietatik babes eraginkorra lortzeko eskubidea dute eta ezinezkoa da noizbait defentsagabeziarik egotea.

2.- Era berean, guztiek dute legean aurrezarritako ohiko epailea izateko eskubidea, letraturen defentsa eta laguntza izatekoa, euren aurka egindako salaketaren berri jakitekoa, behar ez den luzapenik gabe eta berme guztiekin jendaurreko prozesua izatekoa, euren defentsarako froga-tresna egokiak erabiltzekoa, norberaren buruaren aurka ezer ez esatekoa, errudun direnik ez aitortzekoa, eta errugabetasun-ustea izatekoa.

Legeak arautuko ditu, senidetasun- edo lanbide-sekretuagatik, ustezko delituak diren egintzei buruz aitortzen beharturik ez egoteko kasuak.

25. artikulua

1.- Inor ezin da egite edo ez-egiteengatik kondenatua edo zigortua izan, egin ziren unean, une hartako legeriaren arabera, ez baziren delitu, hutsegite edo urrapen administratibotzat hartzen.

2.- Askatasunaren galerarako zigorrek eta segurtasun-neurriek berreziketara eta birgizarteratzera jo behar dute eta ezinezkoa da lan bortxaturik egotea. Espetxeratuak, espetxean dagoen bitartean, Kapitulu honetako oinarrizko eskubideak izan behar ditu; zigor ebazpenaren edukian, zigorraren zentzuan eta espetxeetako legean espresuki mugatzen direnak izan ezik. Edonola, ordainpeko lana izateko, Gizarte Segurantzatik dagozkion etekinak izateko, kultura eskura izateko eta bere nortasunaren garapen osoa izateko eskubideak izango ditu.

3.- Administrazio zibilak ezin du zuzeneko edo ordezko askatasunaren galera ekar lezakeen zehapenik ezarri.

26. artikulua

Administrazio zibil eta lanbide-elkarteen esparruan ohore-auzitegiak debekatzen dira.

27. artikulua

1.- Guztiek dute hezkuntzarako eskubidea. Irakaskuntza-askatasuna onartzen da.

2.- Hezkuntzak gisa nortasunaren erabateko garapena izango du helburu, bizikidetzarako printzipio demokratikoen eta oinarrizko eskubide eta askatasunen errespetu barruan.

3.- Herri-aginteek bermatzen dute gurasoen eskubidea euren seme-alabak eurek duten uste sendoekin bat datorren erlijio- eta moral-heziketa izateko.

4.- Oinarrizko irakaskuntza nahitaezkoa eta dohainikakoa da.

5.- Herri-aginteek, hezkuntzaren egitarau orokor baten bitartez, dagokien alde guztien parte-hartze eraginkorraz eta ikastetxeen sorreraz, guztiek duten hezkuntzarako eskubidea bermatzen dute.

6.- Izatezko eta zuzenbidezko pertsonei, konstituzio-printzipioen begirunearen barruan, ikastetxeak sortzeko askatasuna onartzen zaie.

7.- Irakasleek, gurasoek eta, dagokienean, ikasleek, administrazioak herri-ondasunen bidez sostengatutako zentroen kontrol eta kudeaketan, parte hartuko dute.

8.- Herri-aginteek, legeak betetzen direla bermatzeko, hezkuntza-sistema ikuskatu eta homologatuko dute.

9.- Herri-aginteek legean ezartzen diren baldintzak betetzen dituzten ikastetxeak lagunduko dituzte.

10.- Unibertsitateren autonomia onartzen da, legeak xedatzen duenaren arabera.

28. artikulua

1.- Guztiek dute eskubidea askatasunez sindikatuen kide izateko. Legeak indar edo institutu armatuentzat edota diziplina militarpean dauden gainerako erakundeentzat eskubide horren erabilera muga edo salbuets lezake eta baita ere legeak herri-funtzionarioek eskubide horren erabileran dituzten berezitasunak arautuko ditu. Sindikatu-askatasunak sindikatuak sortzeko eta aukeratutakoan kidetzeko eskubideak barneratzen ditu, baita ere sindikatuen eskubidea konfederazioak osatzeko eta nazioarteko erakunde sindikalak sortzeko edo daudenetan kidetzeko. Inor ezin da sindikatu batean kidetzen behartu.

2.- Langileen grebarako eskubidea onartzen da euren interesak defendatzeko. Eskubide horren erabilera arautzen duen legeak erkidegoaren funtsezko zerbitzuen mantentzea segurtatzeko behar diren bermeak ezarriko ditu.

29 . artikulua

1.- Espainiarrek oro bakarkako eta taldekako eskaera eskubidea izango dute, idatziz, eta legean xedatzen den eran eta ondorioekin.

2.- Indar edo institutu armatuen edota diziplina militarpean dauden taldeen kideek bakarka eta euren araudi berezian xedatzen den eran baino ezin izango dute eskubide hori gauzatu.

BIGARREN SAILA.- Hiritarren eskubide eta betebeharrez Aurkibidea

30. artikulua

1.- Espainiarrek Espainia defendatzeko eskubide zein betebeharra dute.

2.- Legeak finkatuko ditu espainiarren betebehar militarrak eta, behar beste bermeekin, kontzientzia-eragozpena eta nahitaezko soldadutzatik libre geratzeko gainerako arrazoiak arautuko ditu eta, hori erabakiz gero, ordezko gizarte zerbitzua ezar lezake.

3.- Interes orokorraren helburuak betetzeko zerbitzu zibila ezar daiteke.

4.- Hiritarrek dituzten betebeharrak, arrisku larri, katastrofe edo herri-zorigaitz kasuetan, legearen bitartez arau daitezke.

31. artikulua

1.- Guztiek, bakoitzaren ahalmen ekonomikoaren arabera, herri-gastuaren euspenean lagunduko dute, berdintasun- eta gehikortasun-printzipioetan oinarrituriko zerga-egituraketa justu baten bitartez, eta horrek, inoiz ere, ez du konfiskatzeko aukerarik izango.

2.- Herri-gastuak herri-baliabideen bidezko banaketa egingo du eta horren programazioak zein betearazteak ekonomia- eta eraginkortasun-irizpideak jarraituko ditu.

3.- Herri izaerako gizarte- edo ondasun-prestazioak legearen arabera baino ezin ezar daitezke.

32. artikulua

1.- Gizonezkoak eta emakumezkoak, zuzenbide-berdintasun osoaz, ezkontzeko eskubidea dute.

2.- Legeak arautuko ditu ezkontza erak, adina eta ezkontzeko gaitasuna, ezkontideen eskubide eta betebeharrak, banatze eta desegiteko zioak eta horien ondorioak.

33. artikulua

1.- Jabetza pribaturako eta oinordetzarako eskubideak onartzen dira.

2.- Eskubide horien gizarte-funtzioak euren edukia mugatuko du, legeen arabera.

3.- Inor ez da bere ondasun eta eskubideez gabetua izango herri-onura edo gizarte-interesean oinarritutako bidezko arrazoirik gabe, dagokion kalte-ordainaz eta legeek xedatzen dutenarekin bat etorriz.

34. artikulua

1.- Fundaziorako eskubidea onartzen da, interes orokorra duten helburuak lortzeko, legearen arabera.

2.- 22 artikuluko 2 eta 4 ataletan xedaturikoa fundazioei ere badagokie.

35. artikulua

1.- Espainiar guztiek lan egiteko betebeharra eta lan egiteko eskubidea dituzte, baita ere lanbide edo ofizio askatasunez aukeratzeko eskubidea, lanaren bitartez mailaz igotzekoa, eta norberaren eta norbere familiaren beharrei aurre egiteko behar beste ordainsaria izatekoa, sexu-arrazoiarengatik bereizkeriarik inoiz egin gabe.

2.- Legeak arautuko du langileen estatutua.

36. artikulua

Legeak arautuko ditu lanbide-kolegio bakoitzaren zuzenbide-erregimenaren berezitasunak eta lanbide-tituludunen jarduera. Kolegioen barne egiturak eta jardunbideak demokratikoak izan beharko dute.

37. artikulua

1.- Legeak bermatuko du langile eta enpresaburuen ordezkarien arteko lan-negoziazio kolektiborako eskubidea, baita ere, hitzarmenen indar loteslea.

2.- Langileek eta enpresaburuek duten eskubidea gatazka kolektiboaren neurriak hartzeko onartzen da. Eskubide horren gauzatzea arautzen duen legeak, bertan ezar daitezkeen mugak alde batera utzi gabe, erkidegoaren funtsezko zerbitzuen jarduera segurtatzeko behar diren bermeak barneratuko ditu.

38. artikulua

Enpresa-askatasuna merkatu-ekonomiaren esparruan onartzen da. Herri-aginteek horren gauzatzea eta ekoizpenaren defentsa bermatu eta babesten dituzte, ekonomia orokorraren eskaeren arabera eta, hala denean, plangintzaren arabera.

HIRUGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Gizarte- eta ekonomia-politikaren printzipio gidariez

39. artikulua

1.- Herri-aginteek familiaren gizarte-, ekonomia- eta zuzenbide-babesa segurtatzen dute.

2.- Herri-aginteek, era berean, seme-alaben erabateko babesa segurtatzen dute, horiek, euron jatorria alde batera utzita, legearen aurrean berdinak dira, eta beraien amen erabateko babesa ere, egoera zibila edozein izanik. Legeak aitatasunaren ikerketa bideratuko du.

3.- Gurasoek ezkontzaren barne ala kanpo izandako seme-alabei era guztietako laguntza eskaini behar die, adingabeak direnean eta zuzenbidean hori eskatzen den gainerako kasuetan.

4.- Umeek euren eskubideen aldeko nazioarteko itunetan aurreikusitako babesa izango dute.

40. artikulua

1.- Herri-aginteek aurreramendu sozial eta ekonomikoarentzat egoera faboragarrienak eta eskualde eta pertsonen errentaren banaketa zuzenagoa sustatuko dituzte, egonkortasun ekonomikorako politikaren esparruan. Bereziki, guztientzako lana bilatzen duen politika egingo dute.

2.- Era berean, herri-aginteek lanbide-heziketa eta -birmoldaketa bermatzen dituen politika sustatuko dute; lan-higiene eta -segurtasunaz arduratuko dira eta beharrezko atsedena bermatuko dute, lan-jarduna mugatuz, aldizkako oporrak ordainduz eta zentro egokiak sustatuz.

41. artikulua

Herri-aginteek hiritar guztientzat herri-erregimeneko Gizarte Segurantza mantenduko dute, behar beste laguntza eta gizarte-prestazio bermatzen duena premiazko egoeretan, bereziki langabezian. Laguntza eta prestazio-osagarriak askeak izango dira.

42. artikulua

Estatua bereziki arduratuko da atzerrian dauden langile espainiarren ekonomia- eta gizarte-eskubideen babesaz, eta horien itzuleraren alde zuzenduko du bere politika.

43. artikulua

1.- Osasunaren babeserako eskubidea onartzen da.

2.- Herri-aginteei dagokie herri-osasuna antolatu eta babestea, behar diren aurreneurri eta prestazio eta zerbitzuen bitartez. Horretarako legeak ezarriko ditu guztion eskubide eta betebeharrak.

3.- Herri-aginteek osasun-heziketa, heziketa fisikoa eta kirola sustatuko dituzte. Era berean, aisiaren erabilera aproposa erraztuko dute.

44. artikulua

1.- Herri-aginteek guztiok duten eskubidea kultura eskura izateko bultzatu eta babestuko dute.

2.- Herri-aginteek guztion interesaren onurarako zientzia eta zientzia- eta teknika-ikerketa bultzatuko dituzte.

45. artikulua

1.- Guztiok dute gizakiaren garapenerako egokia den ingurumena izateko eskubidea, baita ere bera kontserbatzeko betebeharra.

2.- Herri-aginteak arduratuko dira baliabide naturalen erabilera arrazionala izan dadin, bizitzaren kalitatea babestu eta hobetzeko eta ingurumena defendatu eta lehengoratzeko, horretarako ezinbestekoa den elkartasun kolektiboa euskarri izanda.

3.- Aurreko atalean xedaturikoa, legean ezartzen denaren arabera, hausten dutenei zigor penalak edo, hori dagokienean, administraziozkoak ezarriko zaizkie, baita eginiko kaltea konpontzeko betebeharra ere.

46. artikulua

Herri-aginteek Espainiako herrien historia-, kultura- eta erti-ondarea, eta bera osatzen duten ondasunak, bere zuzenbide-erregimena zein titularitatea edozein izanik, kontserbatzea bermatuko dute, eta bere aberastea sustatuko dute. Zigor legeak zigortuko ditu ondare horren kontrako erasoak.

47. artikulua

Espainiar guztiek etxebizitza duin eta egokia izateko eskubidea dute. Herri-aginteek beharrezko baldintzak sustatuko dituzte eta eskubide hori gauzatzeko behar diren arauak xedatuko dituzte, lurraren erabilera interes orokorraren arabera arautuz espekulazioa galarazteko.

Erkidegoak herri-erakundeen hirigintzarako egintzak ekartzen dituzten gainbalioetan parte hartuko du.

48. artikulua

Herri-aginteek gazteek politika-, gizarte-, ekonomia- eta kultura-garapenean parte-hartze aske eta eraginkorra izateko bideak bultzatuko dituzte.

49. artikulua

Herri-aginteek ezindu fisiko, sentsorial eta psikikoentzat aurreikuspen-, tratamendu-, errehabilitazio- eta integrazio-politikak egingo dituzte, batez ere, Titulu honetan hiritar guztientzat onartzen diren eskubideen gozamenean babestuko dituzte.

50. artikulua

Herri-aginteek, dagozkien eta aldizka gaurkotutako pentsioen bidez, zahartzaroan dauden hiritarrentzat ekonomia-nahikotasuna bermatu bermatuko dute. Era berean, eta senitartekoen betebeharrak alde batera utzita, horien ongizatea sustatuko dute, horien berariazko osasun-, etxebizitza-, kultura- eta aisia-arazoetaz arduratzen diren gizarte-zerbitzuen bidez.

51. artikulua

1.- Herri-aginteek kontsumitzaile eta erabiltzaileen defentsa bermatuko dute, horien segurtasuna, osasuna, eta bidezko interes ekonomikoak, prozedura eraginkorren bitartez babestuz.

2.- Herri-aginteek, legearen arabera, kontsumitzaile eta erabiltzaileen informazioa zein heziketa bultzatuko dute, horien taldeak sustatuko dituzte eta talde horiek beraiei dagozkien gaietan entzungo dituzte.

3.- Aurreko ataletan xedaturikoaren arabera, legeak arautuko ditu barne-merkataritza eta merkataritza-produktuentzako baimen-erregimena.

52. artikulua

Legeak arautuko ditu euren-eurenak diren interes ekonomikoen defentsan laguntzen duten lanbide-elkarteak. Horien barne egiturak eta jardunbideak demokratikoak izan beharko dute.

LAUGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Oinarrizko eskubide eta askatasunen bermeez

53. artikulua

1.- Titulu honetako bigarren Kapituluan onarturiko eskubide eta askatasunek herri-aginte guztiak lotzen dituzte. Legeak baino ezin arau lezake eskubide eta askatasun horien erabilera, betiere euren funtsezko edukia errespetatu beharko duenak, eta zainduko dira 161.1.a) artikuluan xedaturiko eran.

2.- Edozein hiritarrek, ohiko Auzitegien aurrean, lehentasun- eta sumariotasun-printzipioetan oinarrituriko prozedura baten bitartez, 14 artikuluan eta I. Tituluko 2. Kapituluko lehenengo Sailean onarturiko eskubideen babesa eska lezake, eta, behar denean, babes-helegitearen bidez, Konstituzio Auzitegiaren aurrean ere bai. Azken helegite hori erabilgarri da 30 artikuluan onarturiko kontzientzia-eragozpenerako ere.

3.- Hirugarren Kapituluan onarturik dauden printzipioak onartu, errespetatu eta babestu egin behar dira, eta legeria positiboak, epaileen jarduerak eta herri-aginteen jarduerak kontuan hartu behar dituzte. Garatzen dituzten legeetan xedatzen denaren arabera baino ezin alega daitezke horiek ohiko epaileen aurrean.

54. artikulua

Lege organikoak arautuko du Herriaren Defendatzailearen erakundea, Gorte Nagusietako goi-mandataria, haiek izendatua Titulu honetan barneratzen diren eskubideak defendatzeko; horretarako, administrazioaren jarduera gainbegira lezake eta Gorte Nagusiei berri eman.

BOSGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Eskubide eta askatasunen etenaz

55 artikulua

1.- 17 eta 18 artikuluetako 2 eta 3 ataletan, 19 eta 20 artikuluetako 1 a) eta d) eta 5 ataletan, 21 artikuluan, 28 artikuluko 2 atalean eta 37 artikuluko 2 atalean onarturiko eskubideak eten daitezke, salbuespen- edo setio-egoeren adierazpena erabakitzen denean, Konstituzioan aurreikusitako eran. Salbuespen-egoeraren adierazpena egitean, 17 artikuluko 3 atala salbuesten da aurrean xedaturikotik.

2.- Lege organiko batek zehatz ditzake era eta kasuak, banaka eta beharrezkoa den epaileren esku-sartzeaz eta legebiltzarraren kontrol egokiaz, 17 artikuluko 2 atalean eta 18 artikuluko 2 eta 3 ataletan onarturik dauden eskubideak eten daitezen pertsona jakinentzat, elementu terrorista eta talde armatuen egintzei dagozkien ikerketetan.

Aipaturiko lege organikoan onarturiko ahalmenen justifikaziorik gabeko edo neurriz kanpoko erabilerak zigor-erantzukizuna sortuko du, legeetan onartzen diren eskubide eta askatasunen urratzetzat hartuta.

II. TITULUA Aurkibidea

Koroaz

56. artikulua

1.- Errege da Estatuburu, haren batasun eta iraupenaren erakusgarri, erakundeen ohiko jardunbidea arbitratu eta neurriratzen du, nazioarteko harremanetan Estatu espainiarraren ordezkaritza gorena hartzen du, batez ere, Espainiako erkidego historikoaren nazioekin, eta Konstituzio eta legeetan zehazki ematen zaizkion eginkizunak betetzen ditu.

2.- Bere titulua Espainiako Errege da eta Koroari dagozkion gainerakoak erabil litzake.

3.- Erregearen pertsona bortxaezina da eta ez du inolako erantzukizunik. Bere egintzak betiere 64 artikuluan ezarritako eran berretsiko dira, aipaturiko berretsipenik gabe ez dute baliorik izango, 65.2 artikuluan esaten denean izan ezik.

57. artikulua

1.- Espainiako Koroa jaraunsgarri da Borbonen Juan Carlos I.a Berorren Maiestatearen oinordekoengan, bera dinastia historikoaren bidezko oinordekoa izanik. Tronuaren ondorengoak ohiko oinordetza eta ordezkaritzaren ordena izango du, aurreko linea atzekoetatik hobetsiz; linea berean hurbileko maila urrunekotik; maila berean gizonezkoa emakumezkorengandik eta sexu berean zaharrena gazterengandik.

2.- Printze jaraunsleak, bere jaiotzatik edota deialdia sortarazteko gertaera gertatzen denetik, Asturiaseko Printzearen duintasuna izango du eta Espainiako Koroaren ondorengoari usadioz loturik dauden gainerako tituluak.

3.- Zuzenbidean deituriko linea guztiak amaitzen badira, Koroaren ondorengoa, Espainiako interesei gehien komeni zaien eran, Gorte Nagusiek beteko dute.

4.- Tronuaren ondorengorako eskubidea duten pertsonak, Errege eta Gorte Nagusien debeku jakinaren kontra ezkontzen badira, eurek eta euren oinordekoak Koroaren ondorengotik at geratuko dira.

5.- Koroa-uzteak, Koroari uko egiteak, edota Koroaren ondorengoaren ordenan egitezko zein zuzenbidezko zalantzak gertatuz gero, lege organikoaren bidez ebatziko dira.

58. artikulua

Erregina-ezkontideak edota Erreginaren ezkontideak ezin har lezakete konstituzio-eginkizunik, Erregeordetzarako xedatutakoan izan ezik.

59. artikulua

1.- Errege adingabea denean, berehala Erregearen aitak edo amak eta horien ezean, Koroaren ondorengoa izateko hurbilen dagoen adineko ahaideak, Konstituzioan ezartzen den ordenaren arabera, Erregeordetza bere gain hartuko du eta Erregea adingabea den bitartean jardungo du.

2.- Errege bere agintean jarduteko gaitasunik gabe utziko balitz eta Gorte Nagusiek ezintasuna onartuko balute, berehala Printze jaraunsleak Erregeordetza hartuko luke, adinekoa baldin bada. Ez baldin bada, aurreko atalean aurreikusten den eran jokatuko da, Printze jaraunslea adinekoa izan arte.

3.- Erregeordetza betetzeko dagokion pertsonarik ez balego, hura Gorte Nagusiek izendatuko dute eta bat, hiru edo bost pertsonak osatuko dute.

4.- Erregeordetza izateko espainiarra eta adinekoa izan behar da.

5.- Erregeordetza Konstituzioaren agindua dela eta, eta betiere, Erregearen izenean beteko da.

60. artikulua

1.- Adingabeko Erregeren tutorea, Errege zenduak bere testamentuan izendaturiko pertsona izango da; betiere adinekoa eta jaiotzez espainiarra izanik; hark izendatu ez baldin bazuen, aita edo ama izango dira tutore, alargun diren bitartean. Horien ezean, Gorte Nagusiek izendatuko dute, baina Erregeorde eta tutore karguak ezin batera daitezke aita edo ama edota Erregearen arbaso zuzenengan baino.

2.- Tutoretzaren jarduketa ere bateraezinekoa da edozein kargu edo politika-ordezkaritzarekin.

61. artikulua

1.- Erregek, Gorte Nagusien aurrean izendatua denean, zin egingo du bere eginkizunak zintzoki beteko dituela, baita ere Konstituzio eta legeak gorde eta gordearaziko dituela eta hiritarren eta autonomia erkidegoen eskubideak errespetatuko dituela.

2.- Printze jaraunsleak, adina lortzean, eta Erregeorde edo Erregeordeek beraien eginkizunak hartzerakoan, zin berbera egin behar dute eta baita Erregeri leialtasuna izango diotela ere.

62. artikulua

Erregeri dagokio:

a) Legeak berretsi eta aldarrikatzea.

b) Gorte Nagusiak deitzea eta desegitea eta hauteskundetarako deialdia egitea, Konstituzioan aurreikusitakoaren arabera.

c) Konstituzioan aurreikusitako kasuetan, referendumaren deialdia egitea.

d) Gobernuko presidentziarako hautagaia proposatzea eta, dagokionean, izendatzea eta, baita ere haren zereginei amaiera ematea, Konstituzioan aurreikusitakoaren arabera.

e) Gobernuko kideak izendatzea eta banatzea, Gobernuko presidentearen proposamenpean.

f) Ministroen kontseiluetan erabakitako dekretuak ateratzea, enplegu zibil eta militarrak ematea eta ohore eta aipamenak ematea, legearen arabera.

g) Estatuko gaien berri izatea eta, horretarako, egoki iruditzen zaionean, ministroen kontseiluko bileretako buru izatea, Gobernuko presidenteak eskatuta.

h) Indar armatuen aginte gorena.

i) Grazia-eskubidea erabiltzea legearen arabera, legeak ezin baimen lezake indultu orokorrik.

j) Errege-Akademien Goi-Patronatua.

63. artikulua

1.- Erregek enbaxadore eta gainerako ordezkari diplomatikoak akreditatzen ditu. Espainian atzerriko ordezkariak haren aurrean akreditatuak daude.

2.- Erregeri dagokio, Konstituzio eta legeen barnean, Estatuaren baimena adieraztea Estatua itunen bidez nazioartean behartzeko.

3.- Erregeri dagokio gerra deklaratzea eta bakea egitea, Gorte Nagusien aurreko baimenaz.

64. artikulua

1.- Erregeren egintzak Gobernuko presidenteak berretsiko ditu eta, hori dagokionean, ministro eskumendunak. Gobernuko presidentearen proposamena eta izendatzea eta 99 artikuluan aurreikusiriko desegitea, Kongresuko presidenteak berretsiko ditu.

2.- Erregeren egintzen erantzule egintzak berresten dituztenak izango dira.

65. artikulua

1.- Erregek Estatuko aurrekontuetatik bere familia eta etxea sostengatzeko diru-kopuru orokor bat jasotzen du eta hura askatasunez antolatzen du.

2.- Erregek bere etxeko kide zibil eta militarrak askatasunez izendatu eta aldatzen ditu.

III. TITULUA Aurkibidea

Gorte Nagusiez

LEHENENGO KAPITULUA

Ganberez

66. artikulua

1.- Gorte Nagusiak herri espainiarraren ordezkari dira eta diputatuen Kongresuak eta Senatuak osatzen dituzte.

2.- Gorte Nagusiek Estatuaren aginte legegilea dute, Estatuaren aurrekontuak onesten dituzte, Gobernuaren jarduera kontrolatzen dute eta Konstituzioak ematen dizkien gainerako ahalmenak dituzte.

3.- Gorte Nagusiak bortxaezinak dira.

67. artikulua

1.- Ezin izan daiteke bi Ganberetako kide aldi berean, ezta ere, autonomia erkidego baten biltzarraren akta diputatuen Kongresukoarekin bateratu.

2.- Gorte Nagusietako kideak ez ditu betebeharrezko aginduk uztartuko.

3.- Arauzko deialdirik gabeko parlamentarien bilerek ez dituzte Ganberak lotzen, eta ezingo dute euren eginkizunik gauzatu ezta euren pribilejiorik izan.

68. artikulua

1.- Kongresua gutxienez 300 eta gehienez 400 diputatuk osatzen dute, boto orokor, libre, berdin, zuzen eta isilpekoaren bitartez hautatuak, legeak ezartzen duenaren arabera.

2.- Hauteskunde-barrutia probintzia da. Ceuta eta Melillako biztanleek diputatu bana izango dute ordezkari. Legeak banatuko du diputatuen kopuru osoa, barruti bakoitzari gutxieneko ordezkaritza emanez eta gainerakoak biztanleen kopuruari dagokionez banatuz.

3.- Hautaketa barruti bakoitzean egingo da proportziozko ordezkaritzaren irizpidepean.

4.- Kongresua lau urterako hautatzen da. Diputatu bakoitzaren agintea bere hautapenetik lau urtera edo Ganbera desegiten den egunean amaitzen da.

5.- Hautesle eta hautagai, euren eskubide politikoen erabateko erabilera duten espainiar guztiak dira.

Espainiako lurraldetik kanpo dauden espainiarren boto-eskubidearen erabilpena legeak onartuko du eta Estatuak erraztu.

6.- Agintaldia amaitu orduko hogei eta hamargarren egunetik hirurogeigarrenera hauteskundeak egingo dira. Hautaturiko Kongresua hauteskundeak egin direnetik hogei eta bost egunera deitu beharko da.

69. artikulua

1.- Senatua lurralde-ordezkarien Ganbera da.

2.- Probintzia bakoitzean lau senatari hautatuko dira hautesleen boto orokor, libre, berdin, zuzen eta isilpekoaren bidez, lege organiko batek adieraziko duen moduan.

3.- Uharte-probintzietan, senatariak hautatzeko, kabildodun edo uharte-kontseiludun uharte edo uharte-talde bakoitzak barruti bat osatuko dute, uharte nagusiei -Kanaria Handia, Mallorca eta Teneriferi- hiru dagokie- eta hurrengo uharte edo uharte-taldeei –Eivissa - Formentera, Menorca, Fuerteventura, Gomera, Hierro, Lanzarote eta La Palmari- bat.

4.- Ceuta eta Melillako biztanleek bina senatari hautatuko dute.

5.- Horrez gain, autonomia erkidegoek senatari bat eta bakoitzaren lurraldeko milioi bat biztanleko beste bat izendatuko dute. Izendapena biltzar legegileari edo, horren ezean, autonomia erkidegoko erakunde kolegiatu nagusiari egokituko zaio, estatutuetan ezartzen denaren arabera, horiek, edonola ere, proportziozko ordezkaritza egokia segurtatuko dute.

6.- Senatua lau urterako hautatzen da. Senatarien agintea euren hautapenetik lau urtera edo Ganbera desegiten den egunean amaitzen da.

70. artikulua

1.- Hauteskunde-legeak ezarriko ditu diputatu eta senatari hautaezina izateko egoerak eta diputatu eta senatari izatearekin bateraezinekoak, edonola ere, hauek barneratuta:

a) Konstituzio Auzitegiko kideak.

b) Legeak ezartzen dituen Estatuko administrazioaren goi-karguak, Gobernuko kideak izan ezik.

c) Herriaren Defendatzailea.

d) Jardunean dauden magistratu, epaile eta fiskalak.

e) Lanbidez militarrak direnak eta jardunean dauden segurtasun-indar eta -taldeetako eta poliziako kideak.

f) Hauteskunde-batzordeetako kideak.

2.- Ganbera bietako kideen akten eta sinestamenduen balioa epaileren kontrolpean egongo da, hauteskunde-legeak ezartzen duenaren arabera.

71. artikulua

1.- Diputatu eta senatariak euren zereginetan adierazitako iritziengatik bortxaezinak izango dira.

2.- Era berean diputatu eta senatariak euren agintaldian inmunitatea izango dute eta ezingo dira atxilotu delitu nabariaren kasuan izan ezik. Ezin erruzta ezta auzipera daitezke dagokien ganberaren aurreko baimenik gabe.

3.- Diputatu eta senatarien aurkako auzietan auzitegi goreneko zigor-gelak izango du eskumena.

4.- Diputatu eta senatariek dagokien ganberak finkaturiko diru-kopurua jasoko dute.

72. artikulua

1.- Ganberek euren araudiak ezartzen dituzte, euren aurrekontuak autonomiaz onesten dituzte eta, guztien erabakiaren bitartez, Gorte Nagusietako langileen estatutua arautzen dute. Araudiek eta euren eraldatzeek erabateko gehiengoa behar duen testu osoari buruzko azken bozketa bat izango dute.

2.- Ganberek dagozkien presidenteak eta gainerako mahaikideak hautatzen dituzte. Ganbera biek elkarrekin egindako bilkuretan Kongresuko presidentea izango da buru eta Gorte Nagusien araudiaren arabera, Ganbera bakoitzeko gehiengo osoak onetsikoa, jardungo dute.

3.- Ganberetako presidenteek haien izenean aginte administratibo eta polizia-ahalmenak erabiltzen dituzte, beraiei dagozkien egoitzetan.

73. artikulua

1.- Ganberek urtean ohiko bi bilkura garai izango dute: lehenengoa irailetik abendura eta bigarrena otsailetik ekainera.

2.- Ganberek ezohiko bilkurak egin litzakete, Gobernuak, Diputazio Iraunkorrak edota Ganbera bakoitzeko kideen erabateko gehiengoak eskatuta. Ez ohiko bilkurak gai-zerrenda zehatz bat dela-eta izan behar dira deituak eta hori agortuz gero amaituko dira.

74. artikulua

1.- Ganberak bilkura bateratua egingo dute II. Tituluak Gorte Nagusiei espresuki ematen dizkien legegile ez diren eskumenak gauzatzeko.

2.- 94.1, 145.2 eta 158.2 artikuluetan aurreikusitako Gorte Nagusien erabakiak, Ganbera bakoitzeko erabateko gehiengoak hartuko ditu. Jardunbidea lehenengo kasuan Kongresuan eta beste bietan Senatuan hasiko da. Kasu bietan, Kongresu eta Senatuaren artean ez balego adostasunik, senatari eta diputatu kopuru berarekin osaturiko bitariko batzordean lortzen saiatuko dira. Batzordeak, Ganbera biek bozkatuko duten testu bat aurkeztuko du. Ez bada esandako eran onesten, Kongresuak erabateko gehiengoaren bitartez erabakiko du.

75. artikulua

1.- Ganberek osoko bilkuran eta batzordeka jardungo dute.

2.- Ganberek lege-proiektu edo lege-proposamenen onestea batzorde legegile iraunkorren esku utz lezakete. Baina osoko bilkurak, edozein unetan, eskuordetze horren gai izan den edozein lege-proiektu edo lege-proposamenen eztabaida eta bozketa eska litzake.

3.- Aurreko atalean xedaturikotik kanpo geratzen dira Konstituzioaren eraldatzea, nazioarteko gaiak, lege organikoak, oinarrien legeak eta Estatuko aurrekontu orokorrak.

76. artikulua

1.- Kongresu eta Senatuak, eta kasua denean biak batera, herri-interesa duen edozein gairi buruzko ikerketa-batzordeak izenda litzakete. Horien emaitzek ez dituzte auzitegiak lotuko eta ez dute eraginik izango epaileen ebazpenetan, nolanahi ere, baliteke ikerketaren emaitza ministerio fiskalari aditzera ematea, hori dagokionean, dagozkion egintzak bidera ditzan.

2.- Ganberek hori eskatuz gero nahitaezkoa da euren aurrean azaltzea. Legeak arautuko ditu ezar daitezkeen zigorrak betebehar hori ez betetzeagatik.

77. artikulua

1.- Ganberek banakako zein taldekako eskaerak jaso ditzakete, beti ere idatziz, zuzeneko aurkezpena, hiritarren manifestazioen bidez, debekaturik geratzen da.

2.- Ganberek jasotako eskaerak Gobernuari bidal liezazkiokete. Gobernua, Ganberek hori eskatzen dioten bakoitzean, bere jarduera azaltzera behartuta dago.

78. artikulua

1.- Ganbera bakoitzean gutxienez hogei eta bat kidek osatzen duten diputazio iraunkor bat egongo da, legebiltzar-taldeen ordezkari izango dira, horien kopuruaren proportzioan.

2.- Diputazio iraunkorrak Ganbera bakoitzeko presidentearen presidentziapean egongo dira eta euren eginbeharrak hauek izango dira: 73 artikuluan aurreikusitakoa; Ganberei dagozkien ahalmenak bereganatzea, 86 eta 116 artikuluen arabera, horiek deseginda baleude edo euren agintaldia amaituta balego; eta Ganberen ahalmenak zaintzea, horiek bilduta ez daudenean.

3.- Agintaldia amaituz gero edo desegite-kasuan diputazio iraunkorrek euren eginbeharrak betetzen jarraituko dute Gorte Nagusi berriak osatu arte.

4.- Dagokion Ganbera bilduz gero, Diputazio Iraunkorrak ukituriko gaiez eta bere erabakiez kontu emango du.

79. artikulua

1.- Akordioak hartzeko, Ganberak araupean bildurik eta euren kideen gehiengoa bertan izanik egon behar dira.

2.- Aipaturiko akordioak balioa izateko bertan dauden kideen gehiengoak onetsi behar ditu, alde batera utzi gabe Konstituzioak edo lege organikoek edota Ganberen araudiek ezartzen dituzten gehiengo bereziak pertsonak hautatzeko.

3.- Senatari eta diputatuen botoa pertsonala eta ordezkaezina da.

80. artikulua

Ganberen osoko bilkurak jendaurrekoak izango dira, Ganbera bakoitzean, erabateko gehiengoaren bitartez edo araudiaren arabera, horren aurka hartutako akordiorik egon ezean.

BIGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Legegintzaz

81. artikulua

1.- Lege organikoak oinarrizko eskubide eta herri-askatasunak garatzen dituztenak, autonomia estatutuak eta hauteskunde-erregimen orokorra onesten dituztenak eta Konstituzioan aurreikusita dauden gainerakoak dira.

2.- Lege organikoen onespenak, aldatzeak eta indargabetzeak, Kongresuaren erabateko gehiengoa beharko du, proiektu osoari buruzko azken bozketan.

82. artikulua

1.- Gorte Nagusiek Gobernuaren esku utz lezakete lege mailako arauak egiteko ahalmena aurreko artikuluan aipatu ez diren gai zehatzei buruz.

2.- Eskuordetze legegilea oinarrien legearen bitartez eman beharko da bere helburua artikulu-testuak eratzea denean, edota lege arruntaren bitartez lege testu batzuk bakar batean bateratzekoa denean.

3.- Gobernuari eskuordetze legegilea era zehatzean, gai mugatu baterako eta betetzeko epe bat jarrita, eman beharko zaio. Eskuordetzea agortzen da Gobernuak erabiltzen duenean dagokion araua argitaratuz. Ezin har daitezke emantzat adierazi gabeko eskuordetzeak edo epe gabekoak. Ezin baimen daiteke Gobernua bera ez diren gainerako agintarienganako azpi-eskuordetzerik.

4.- Oinarrien legeek eskuordetze legegilearen helburua eta helmena zehazki mugatuko dituzte, baita eskuordetzea betetzeko jarraitu behar diren printzipioak eta irispideak ere.

5.- Lege-testuak bateratzeko baimenak eskuordetzearen edukiaren arau-eremua finkatuko du; testu bakar bat egitera mugatzen den ala bildu behar diren lege-testuen egokitzea, argitzea eta harmonizatzea barneratzen dituen zehaztuz.

6.- Alde batera utzi gabe auzitegien ohiko eskumenak, kasu bakoitzean eskuordetzerako legeetan kontrolerako formula gehigarriak xeda daitezke.

83. artikulua

Oinarrien legeetan ezin daiteke inoiz:

a) Oinarrien lege bera aldatzea baimen.

b) Atzerako eragina duten arauak egiteko biderik eman

84. artikulua

Lege-proposamen bat edo zuzenketa bat, indarrean dagoen lege-eskuordetze baten kontra doanean, Gobernuak haren izapidearen kontra egiteko bide du. Orduan, eskuordetzerako legea osorik edo zati batean indargabetzeko lege-proposamena aurkez daiteke.

85. artikulua

Eskuordeturiko arauak barneratzen dituzten Gobernuko xedapenek dekretu legegilearen titulua hartuko dute.

86. artikulua

1. Berezi eta premiazko beharrizanetan, Gobernuak behin-behineko lege-xedapenak, lege-dekretu era hartuko dutenak, dikta litzake eta ezin izango dute eraginik izan Estatuko oinarrizko erakundeen antolamenduan, I. Tituluan arauturik dauden hiritarren eskubide, betebehar eta herri-askatasunetan, autonomia erkidegoen erregimenean, ez eta hauteskunde-zuzenbide orokorrean ere.

2.- Lege-dekretuak segituan eztabaidatu eta osorik bozkatu beharko dira diputatuen Kongresuan, Kongresua ez balego bildurik, aldarrikapenetik hogei eta hamar eguneko epean horretarako deitua izango da. Epe horretan Kongresuak espresuki adierazi beharko du haren berrespena edo haren indargabetzea, horretarako araudiak prozedura berezi eta sumarioa xedatuko du.

3.- Aurreko atalean xedaturiko epean, Gorteek lege-proiektu moduan premiazko prozeduraren bidez izapide litzakete.

87. artikulua

1.- Ekimen-legegilea, Gobernuari, Kongresuari eta Senatuari dagokie, Konstituzio eta Ganberen araudien arabera.

2.- Autonomia erkidegoetako biltzarrek Gobernuari lege-proiektu bat egitea eska liezaiokete edo Kongresuaren mahaiari lege-proposamen bat bidal liezaiokete, horren defentsa Ganberaren aurrean gehienez hiru biltzarkidek eginda.

3.- Lege organiko batek arautuko ditu lege proposamenak aurkezteko herri ekimena aurrera eramateko erak eta baldintzak. Edonola ere, egiaztaturiko 500.000 sinadura baino gutxiago ez dira eskatuko. Ez da esandako ekimena onartuko lege organikoren gaietan, zerga-gaietan edo nazioartekoetan, edota grazia-ahalmenaren inguruan.

88. artikulua

Lege-proiektuak ministroen kontseiluan onetsiko dira eta horrek Kongresuaren esku utziko ditu, zioen adierazpenarekin eta eurei buruz erabakiak hartzeko behar diren aurrekariekin batera.

89. artikulua

1.- Lege-proposamenen izapidea Ganberen araudietan arautuko da, eta lege-proiektuei dagokien lehentasunak ezin du 87 artikuluak arautzen duen ekimen legegilearen gauzatzea eragotzi.

2.- Senatuak aintzakotzat hartzen dituen lege-proposamenak, 87 artikuluaren arabera, Kongresura bidaliko dira bertan proposamen gisa izapideak egiteko.

90. artikulua

1.- Diputatuen Kongresuak lege arrunt edo organikoen proiektu bat onetsiz gero, bere presidenteak berehala Senatuko presidenteari jakinaraziko dio, eta horrek Senatuan aurkeztuko du eztabaidatua izateko.

2.- Senatuak, testua jaso duenetik bi hilera, arrazoituriko mezu baten bitartez, betoa jarri edo zuzenketak sar ditzake. Betoa erabateko gehiengoak onetsi behar du. Proiektua ezin dakioke Erregeri bere berrespenerako bidali, betoa baldin badago, hasierako testua Kongresuak erabateko gehiengoaren bitartez berretsi gabe edo, gehiengo soilez, betoa jarri zenetik bi hilabete pasa badira, edo zuzenketei buruz ezer esan gabe, horiek onartuz edo ez gehiengo soilaren erabakiaren bitartez.

3.- Senatuak proiektuari betoa edo zuzenketak jartzeko duen bi hilabeteko epea hogei egun naturalera gutxituko da Gobernuarentzat edo diputatuen Kongresuarentzat presakoak diren proiektuetan.

91. artikulua

Erregek, Gorte Nagusiek onartutako legeak, hamabost eguneko epean berretsiko ditu, eta aldarrikatuko ditu, eta haien berehalako argitalpena aginduko du.

92. artikulua

1.- Garrantzi handiko erabaki politikoak hiritar guztien kontsulta-referendumpean jar daitezke.

2.- Referendumaren deialdia Erregek egingo du, Gobernuko presidentearen proposamenpean, aldez aurretik diputatuen Kongresuak baimendurikoa.

3.- Lege organiko batean Konstituzio honetan aurreikusitako referendum eren baldintzak eta prozedura arautuko dira.

HIRUGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Nazioarteko Itunez

93. artikulua

Lege organiko baten bitartez baimen daiteke itun bat egitea, itun hori nazioarteko erakunde edo instituzio bati Konstituziotik eratorritako eskumenen burutzea emateko denean. Gorte Nagusiei edo Gobernuari dagokie, kasuen arabera, itun horiek betetzeko bermea eta baita ere emandakoaren titular diren nazioarteko edo nazio gaineko erakundeen ebazpenak betetzekoa.

94. artikulua

1.- Estatua itun edo hitzarmenen bidez behartzeko behar den baietzaren aurkezpenak, Gorte Nagusien aurreko baimena behar du, hurrengo kasuetan:

a) Politika izaerako itunetan.

b) Militar izaerako itun edo hitzarmenetan.

c) Estatuaren lurralde osotasunean edo I. Tituluan xedaturiko oinarrizko eskubide eta betebeharretan eragina izango duten itun edo hitzarmenetan.

d) Herri-ogasunarentzat diru betebeharrak barneratzen dituzten itun edo hitzarmenetan.

e) Lege baten aldatzea edo indargabetzea edota betetzeko neurri legegileak eskatzen dituzten itun edo hitzarmenetan.

2.- Kongresuak eta Senatuak berehala izango dute egin diren gainerako itun edo hitzarmenen berria.

95. artikulua

1.- Konstituzioaren kontrako xedapenak barneratzen dituen nazioarteko itun baten burutzeak, aurretik, Konstituzioa aldatzen behartuko du.

2.- Gobernuak edo edozein Ganberak eska liezaioke Konstituzio Auzitegiari kontraesanik dagoen ala ez adieraz dezan.

96. artikulua

1.- Eginiko nazioarteko itun baliodunak, Espainian era ofizialean argitaratu ondoren, barne-antolamenduaren parte izango dira. Haien xedapenak ezin indargabe, alda edo eten daitezke itun beraietan aurreikusitako eran baino edo nazioarteko zuzenbidearen arau orokorren arabera.

2.- Nazioarteko itun eta hitzarmenak salatzeko 94 artikuluan bere onarpenerako aurreikusitako jardunbide bera erabiliko da.

IV. TITULUA Aurkibidea

Gobernuaz eta Administrazioaz

97. artikulua

Gobernuak barne- eta kanpo-politika, administrazio zibil eta militarra eta Estatuko defentsa zuzentzen ditu. Funtzio betearazlea eta ahalmen erregelamendugilea ditu, Konstituzio eta legeen arabera.

98. artikulua

1.- Gobernua presidenteak, presidenteordeak, ministroak eta legeak xedatzen dituen gainerako kideek osatzen dute.

2.- Presidenteak Gobernuaren jarduera zuzentzen du eta gainerako kideen eginbeharrak koordinatzen ditu, kontuan harturik bakoitzak bere kudeaketan dituen zuzeneko eskumen eta erantzukizuna.

3.- Gobernuko kideek, parlamentu-agintekoetatik aparte, ezin izango dute gainerako ordezkari funtziorik bete, ezta bere kargutik ez datorren gainerako herri-funtziorik ere, ezta lanbide- edo merkataritza-egintzarik ere.

4.- Legeak arautuko ditu Gobernuko kideen estatutua eta bateraezintasunak.

99. artikulua

1.- Diputatuen Kongresuaren berriztatze bakoitzaren ostean eta Konstituzioan aurreikusitako gainerako egoeretan, Erregek, parlamentuan ordezkariak dituzten talde politikoek izendaturiko ordezkariak aldez aurretik kontsulta ondoren, Gobernuko presidente izateko hautagai bat proposatuko du, Kongresuko presidentearen bitartez.

2.- Aurreko atalean aurreikusitakoaren arabera proposaturiko hautagaiak eratu nahi duen Gobernuaren egitasmo politikoa Kongresuaren aurrean azalduko du eta Ganberaren uste ona eskatuko du.

3.- Diputatuen Kongresuak, bere kideen erabateko gehiengoaren botoa dela medio, aipaturiko hautagaiari bere uste ona ematen badio, Erregek presidente izendatuko du. Esandako gehiengoa ez bada lortzen, proposamen berari buruz bozketa berria egingo da, aurrekotik berrogei eta zortzi ordura, eta gehiengo soila alde izango balu, uste ona lortutzat hartuko da.

4.- Aipaturiko bozketak egin ondoren ez bada izendapenerako uste onik lortzen, aurreko ataletan aurreikusitako eran proposamen gehiago izapide daitezke.

5.- Kargua emateko lehenengo bozketatik bi hilabetera Kongresuaren uste onik ez badu hautagai batek ere lortzen, Erregek, Ganbera biak desegin eta, Kongresuko presidentearen berrespenaz, hauteskunde berrietarako deia egingo du.

100. artikulua

Gobernuko gainerako kideak, presidentearen proposamenpean, Erregek izendatuko eta kenduko ditu.

101. artikulua

1.- Gobernuak bere kargua uzten du hauteskunde orokorrak egin ondoren, parlamentuaren uste ona Konstituzioan aurreikusitako kasuetan galtzen duenean, edota presidenteak kargua uzten duenean edo hiltzen denean.

2.- Kargua utzi duen Gobernuak jardunean jarraituko du Gobernu berria karguaz jabetu arte.

102. artikulua

1.- Presidentearen eta Gobernuko gainerako kideen erantzukizun kriminala, gertatuz gero, auzitegi goreneko zigor-gelaren aurrean eska daiteke.

2.- Salaketa, euren zereginen jardueran traizio edo Estatuko segurtasunaren aurkako edozein delitu egitea denean, ezin egin daiteke Kongresuko kideen laurenaren ekimenpean baino, eta Ganbera horren gehiengo osoaren onespenaz.

3.- Erregeren grazia-ahalmena ezin erabil daiteke artikulu honetako ezein egoeratan.

103. artikulua

1.- Herri-administrazioak interes orokorrak era objektiboan zerbitzatzen ditu, eta eraginkortasun-, hierarkia-, deserdiratze-, kontzentrazio eza- eta koordinazio-printzipioen arabera eta lege eta zuzenbideari erabateko men eginez, jarduten du.

2.- Estatuko administrazioaren erakundeak legearen arabera sortuta, zuzenduta eta koordinatuta daude.

3.- Legeak arautuko ditu herri-funtzionarioen estatutua, herri-funtziorako sarbidea merezimendu- eta gaitasun-printzipioen arabera, sindikatuen kide izateko horien eskubidearen gauzatzearekiko berezitasunak, bateraezintasun-egituraketa, eta euren zereginak gauzatzerakoan alderdikeriarik ez egoteko bermeak.

104. artikulua

1.- Segurtasun-indar eta taldeen zereginak, Gobernuaren menpean, hiritarren eskubide eta askatasunen erabilera librea babestea eta hiritarren segurtasuna bermatzea dira.

2.- Lege organiko batek finkatuko ditu eginkizunak, jarduerazko oinarrizko printzipioak eta segurtasun-indar eta taldeen estatutuak.

105. artikulua

Legeak arautuko ditu:

a) Hiritarrak entzuteko era, zuzenean edota legeak onarturiko talde edo elkarteen bitartez, eurengan eragina izango duten xedapen administratiboak egiterakoan.

b) Hiritarren sarbidea administrazio-agiritegi eta -erregistroetan; Estatuko segurtasunean eta defentsan, delituen miaketan edota gizakien barrukotasunean eragina duten kasuetan izan ezik.

c) Administrazioaren egintzak egiteko prozedura, hori dagokionean, interesdunak entzutea bermatuz.

106. artikulua

1.- Auzitegiek kontrolatzen dituzte administrazioaren ahalmen araugilea eta horren jardueraren legezkotasuna, baita ere horren mendetasuna bera justifikatzen duten helburuetara.

2.- Partikularrak, legean finkatu denaren arabera, euren ondasun eta eskubideetan jasotako edozein kalte dela eta, kaltea herri-zerbitzuen jardunbidearen ondorioa den bakoitzean, kalte-ordainerako eskubidea dute, ezinbesteko kasuetan izan ezik.

107. artikulua

Estatuko Kontseilua Gobernuak duen kontsulta-organo gorena da. Lege organiko batek arautuko ditu bere osaera eta eskumena.

V. TITULUA Aurkibidea

Gobernu eta Gorte Nagusien arteko harremanez

108. artikulua

Gobernuak, bere politika-kudeaketan, diputatuen Kongresuaren aurrean elkartasunez erantzuten du.

109. artikulua

Ganberek eta horien batzordeek, Ganberen presidenteen bitartez, Gobernuari eta horren sailei, eta Estatuko edota autonomia erkidegoetako edozein agintariri, informazioa eta behar besteko laguntza eska liezazkiokete.

110. artikulua

1.- Ganberek eta horien batzordeek Gobernuko kideen presentzia eska lezakete.

2.- Gobernuko kideak Ganberen eta horien batzordeen bilkuretara sar daitezke, eta horietan euren ahotsa entzunaraz lezakete eta euren sailetako funtzionarioak horien aurrean informa dezaten eska lezakete.

111. artikulua

1.- Ganberen interpelazioek eta galderek Gobernua zein horren kide bakoitza behartzen dute. Araudiek eztabaida horietarako asteroko gutxieneko tartea ezarriko dute.

2.- Edozein interpelaziok mozio bat ekar lezake, Ganberak bere jarrera azal dezan.

112. artikulua

Gobernuko presidenteak, aldez aurretik ministroen kontseiluan eztabaidatu ondoren, diputatuen Kongresuari bere egitasmoari buruzko edo politika orokorraren adierazpen bati buruzko uste ona eska liezaioke. Uste ona emantzat hartuko da bere alde diputatuen gehiengo soilak bozkatzen duenean.

113. artikulua

1.- Diputatuen Kongresuak Gobernuaren erantzukizun politikoa eska lezake, erabateko gehiengoak onarturiko gaitzespen-mozioaren bidez.

2.- Gaitzespen-mozioa diputatuen hamarrenak, gutxienez, aurkeztu behar du eta Gobernuko presidente izateko hautagai bat barneratu behar du.

3.- Gaitzespen-mozioa ezin da bozkatu bere aurkezpenetik bost egun pasa arte. Epe horretako lehenengo bi egunetan ordezko mozioak aurkez daitezke.

4.- Kongresuak ez badu gaitzespen-mozioa onesten, haren sinatzaileek, bilkura garai beran, ezin izango dute beste bat aurkeztu.

114. artikulua

1.- Kongresuak Gobernuari ez badio bere uste ona ematen, horrek Erregeri bere kargu-uztea aurkeztuko dio, jarraian Gobernuko presidentearen izendapena, 99 artikuluan xedatzen denez, egingo da.

2.- Kongresuak gaitzespen-mozio bat onesten badu, Gobernuak Erregeri bere kargu-uztea aurkeztuko dio eta mozioan barneratutako hautagaiarentzat, 99 artikuluan aurreikusitako ondorioetarako, Ganberaren uste ona emantzat hartuko da.

115. artikulua

1.- Gobernuko presidenteak, aldez aurretik ministroen kontseiluan eztabaidatu ondoren, eta bere erabateko erantzukizunpean, Kongresu, Senatu edo Gorte Nagusien desegitea, Erregek dekretatuko duena, proposa lezake. Desegite-dekretuak hauteskundeen data finkatuko du.

2.-. Desegite-proposamena ezin aurkez daiteke gaitzespen-mozioa izapidetzen den bitartean.

3.- Ezin da desegite berri bat bideratu azkenekotik urte bat pasa arte, 99 artikuluko 5 atalean xedatzen denean izan ezik.

116. artikulua

1.- Lege organiko batek alarma, salbuespen eta setio egoerak eta horiei dagozkien eskumenak eta mugak arautuko ditu.

2.- Alarma-egoera Gobernuak adieraziko du, Ministroen Kontseiluan onarturiko dekretuaren bitartez; gehienez hamabost egunerako izango da eta, horretarako berehala bildutako Diputatuen Kongresuari, berri emango dio eta Kongresuaren baimenik gabe ezin luza daiteke epea. Dekretuan, adierazpenaren ondorioetarako, lurralde-eremua zehaztuko da.

3.- Salbuespen-egoera Gobernuak adieraziko du Ministroen Kontseiluan onarturiko dekretuaren bitartez, Diputatuen Kongresuaren aurreko baimenarekin. Salbuespen-egoeraren baimenak eta jakinarazteak zehazki adierazi beharko ditu haren ondorioak, lurralde-eremua, eta iraupena; iraupena ezin da hogei eta hamar egun baino luzeago izan, baina, baldintza berdinetan, beste hainbeste luza daiteke.

4.- Setio-egoera diputatuen Kongresuaren erabateko gehiengoak adieraziko du, Gobernuari baino ez dagokion proposamena dela eta. Kongresuak lurralde-eremua, iraupena eta baldintzak zehaztuko ditu.

5.- Artikulu honetan barne dauden egoerek dirauten bitartean ezin desegin daiteke Kongresua; Ganberak, bilkura-garaian ez badaude, automatikoki deituta geratzen dira. Horien jardunbidea, Estatuko gainerako konstituzio-aginteena bezala, ezin eten daiteke egoera horiek dirauten bitartean.

Kongresua deseginda edo haren agintaldia amaituta dagoenean horrelako edozein egoera adierazteko bide ematen duen gertakaririk suertatzen bada, Kongresuaren ahalmenak Diputazio Iraunkorrak bereganatuko ditu.

6.- Alarma-, salbuespen- eta setio-egoeren adierazpenak ez du aldatuko Konstituzioan eta legeetan onarturiko Gobernuaren eta haren agenteen erantzukizun-printzipioa.

VI. TITULUA Aurkibidea

Epaitzeko Aginteaz

117. artikulua

1.- Herria da justiziaren jatorria eta Erregeren izenean epaitzeko agintea eratzen duten epaile eta magistratuek administratzen dute; horiek independenteak, mugiezinak, erantzuleak eta legearen nagusitasunaren pean baino ez daudenak dira.

2.- Epaile eta magistratuak ezin bana, zigor, tokiz alda ez eta erretira daitezke legean aurreikusitako arrazoiren batengatik eta bermeekin ez baldin bada.

3.- Epaitzeko ahalmenaren jarduera era guztietako auzietan, epaitzen eta epaitutakoa betearazten, legeetan finkatutako epaile eta auzitegiei baino ez dagokie, lege horietan ezartzen diren eskumen- eta prozedura-arauen arabera.

4.- Epaileek eta auzitegiek ez dituzte aurreko atalean esandako eginkizunak baino beteko eta legean zehazki emandakoak edozein eskubide bermatzeko.

5.- Epaitzeko ahalmenaren batasun-printzipioa auzitegien antolamenduaren eta jardunbidearen oinarri da. Legeak arautuko du auzitegi militarren jarduera hertsiki militarra den esparruan eta setio-egoeretan, Konstituzioaren printzipioen arabera.

6.- Ezohiko auzitegiak debekatzen dira.

118. artikulua

Beharrezkoa da epaile eta auzitegien epai eta gainerako ebazpen irmoak betetzea, eta baita ere horiek eskaturiko laguntza eskaintzea auzibidean edota ebatzirikoa betetzerakoan.

119. artikulua

Justizia doan izango da legeak hori xedatzen duenean eta, betiere, auzitan aritzeko eskuarte-falta frogatzen dutenentzat.

120. artikulua

1.- Epaileren jarduerak jendaurrekoak izango dira, prozedura-legeek aurreikusten duten salbuespenetan izan ezik.

2.- Prozedura ahozko izango da gehienetan, batez ere gai kriminaletan.

3.- Epaiak beti arrazoituak izango dira eta jendaurreko entzunaldian emango dira.

121. artikulua

Epaileren akatsagatik sorturiko kalteek, edota justizia-administrazioaren ezohiko jardunbidearen ondorio direnek, Estatuaren kontura den kalte-ordainerako eskubidea emango dute, legearen arabera.

122. artikulua

1.- Epaitzeko agintearen lege organikoak finkatuko ditu epaitegi eta auzitegien osaera, jardunbidea eta gobernua, eta baita ere talde bakarra osatuko duten epaile eta magistratu karreradunen zuzenbide-estatutua, eta justizia-administrazioaren zerbitzuan dauden langileena.

2.- Epaitzeko Agintearen Kontseilu Nagusia aginte horren gobernu-erakundea da. Lege organikoak ezarriko ditu bere estatutua eta bere kideen bateraezintasun-erregimena eta horien eginkizunak, batez ere izendapen-, maila-igoera-, ikuskatze- eta diziplina-erregimenaren alorretan.

3.- Epaitzeko Agintearen Kontseilu Nagusia Auzitegi Goreneko presidenteak, horrek presidituko du, eta Erregek bost urterako izendatutako hogei kidek osatuko dute. Horiengandik hamabi maila guztietako epaile eta magistratuen artetik, lege organikoak ezartzen duen eran; lau diputatuen Kongresuak proposaturikoak eta lau Senatuak proposaturikoak, kasu bietan Ganbera bakoitzeko kideen bostetik hiruko gehiengoaz hautatuak, abokatu eta gainerako juristen artean, horiek guztiak gaitasun nabarikoak eta euren lanbidean hamabost urte baino gehiago aritu izanak.

123. artikulua

1.- Auzitegi Gorena, epaitzeko ahalmena Espainia osoan duena, epaitzeko erakunde gorena da alor guztietan, konstituzio-bermeentzako ezarritakoan izan ezik.

2.- Auzitegi Gorenaren presidentea Erregek izendatuko du, Epaitzeko Agintearen Kontseilu Nagusiaren proposamenpean, legeak finkatzen duen eran.

124. artikulua

1.-Alde batera utzita gainerako erakundeen ardurapean dauden eginkizunak, Ministerio fiskalak zeregin hauek ditu: justiziaren egintza sutatzea, legezkotasunaren, hiritarren eskubideen eta legeak babesten duen herri-interesaren defentsan, lanbidez edota interesatuen eskaerapean; baita ere auzitegien independentzia zaintzea eta horien aurrean gizarte-interesa betetzen ahalegintzea.

2.- Ministerio fiskalak bere eginkizunak dagozkion erakundeen bitartez, jarduera-batasun eta hierarkia-dependentzia printzipioen arabera eta, betiere, legezkotasun eta alderdikeriarik ezaren arabera, gauzatzen ditu.

3.- Legeak arautuko du Ministerio Fiskalaren erakunde-estatutua.

4.- Estatuko fiskal nagusia Erregek izendatuko du, Gobernuaren proposamenpean, Epaitzeko Agintearen Kontseilu Nagusia entzun ondoren.

125. artikulua

Hiritarrek herri-egintza gauza lezakete eta justizia-administrazioan parte har lezakete zinpekoen erakundearen bitartez, legeak finkaturiko zigor-prozesuetan eta eran, eta baita ohiturazko eta usadiozko auzitegietan ere.

126. artikulua

Delituaren ikertze eta delitugilearen aurkitze eta zaintze zereginetan Epai-polizia epaile, auzitegi eta ministerio fiskalaren menpe dago, legeak ezartzen duenaren arabera.

127. artikulua

1.- Epaileak eta magistratuak, edota fiskalak jardunean ari diren bitartean, ezin dira bestelako herri-karguetan ari, ezta ere alderdi politiko edota sindikatuetako kide izan. Legeak ezarriko ditu epaile, magistratu eta fiskalen lanbide-elkarteen sistema eta moduak.

2.- Legeak ezarriko du epaitzeko aginteko kideen bateraezintasun-erregimena eta horrek euren erabateko independentzia segurtatu beharko du.

VII. TITULUA Aurkibidea

Ekonomia eta Ogasuna

128. artikulua

1.- Estatuko aberastasun osoa bere era guztietan eta bere titularitatea edonorena izanik interes orokorraren menpean dago.

2.- Ekonomia-jardueran herri-ekimena onartzen da. Lege bitartez herri-alorrari funtsezko baliabide edota zerbitzuak erreserba dakizkioke, batez ere monopolio kasuan eta, era berean, interes orokorrak hori eskatzen duenean enpresetan esku-sartzea erabaki daiteke.

129. artikulua

1.- Legeak ezarriko ditu interesdunen parte-hartze erak, bai Gizarte Segurantzan eta baita ere herri-erakundeen jardueran, horien zereginak bizitza kalitatean edota guztion ongi-izatean eragin zuzena duenean.

2.- Herri-aginteek era eraginkorrean enpresan parte hartzeko moduak bultzatuko dituzte eta, lege egokien bitartez, kooperatiba-elkarteak sustatuko dituzte. Baita ere, ekoizpen-baliabideen jabetza langileek errazago eskuratu ahal izateko bideak jarriko dituzte.

130. artikulua

1.- Herri-aginteek ekonomia-alor guztien aurrerapenaz eta garapenaz arduratuko dira eta, batez ere, nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta eskulangintzaz, espainiar guztien bizitza-maila pareka dadin.

2.- Helburu bera lortzeko, mendi-aldeei tratu berezia emango zaie.

131. artikulua

1.- Estatuak, legearen bidez, ekonomia-jarduera orokorra planifika lezake, premia kolektiboei aurre egiteko, alor- eta lurralde-garapena orekatzeko eta harmonizatzeko eta errenta eta aberastasunaren hazkundea eta horien banaketa justuagoa suspertzeko.

2.- Plangintza-proiektuak Gobernuak egingo ditu, autonomia erkidegoek emandako aurreikuspenen arabera eta sindikatu eta gainerako lanbide-, enpresa- eta ekonomia-taldeen aholku eta lankidetzaz. Horretarako kontseilu bat eratuko da eta horren osaera eta eginkizunak legean garatuko dira.

132. artikulua

1.- Legeak arautuko du herri-jabariko eta auzo ondasunen zuzenbide-erregimena, besterenezintasun-, preskribiezintasun- eta bahiezintasun-printzipioetan iradokita eta baita ere horien xede emate eza.

2.- Estatuko herri-jabariko ondasunak legeak zehazten dituenak dira eta, edonola ere, itsasalde-lehor eremua, hondartzak, lurraldeko itsasoa eta ekonomia-eremuko natura-baliabideak eta kontinenteko zapalda.

3.- Legearen bidez arautuko dira Estatuko ondarea eta nazio-ondarea, horien administrazioa, defentsa eta zaintzea.

133. artikulua

1.- Zergak jartzeko jatorrizko ahalmen osoa Estatuari baino ez dagokio, legearen bitartez.

2.- Autonomia erkidegoek eta tokian tokiko erakundeek zergak ezar eta eska litzakete, Konstituzio eta legeen arabera.

3.- Estatuko zergetan eragina duen edozein zerga-etekin legearen bitartez ezarri beharko da.

4.- Herri-administrazioek legeen arabera baino ezin har litzakete diru-betebeharrak eta gastuak egin.

134. artikulua

1.- Gobernuari dagokio Estatuko aurrekontu orokorrak egitea eta Gorte Nagusiei horien azterketa, zuzenketa eta onespena.

2.- Estatuko aurrekontu orokorrak urtebetekoak izan behar dira, bertan Estatuko herri-alorreko gastu eta diru-sarrera guztiak barneratuko dira eta euretan Estatuko zergei dagokien zerga-etekinen balioa jarriko da.

3.- Gobernuak Estatuko aurrekontu orokorrak diputatuen Kongresuaren aurrean azken urtekoak amaitu baino gutxienez hiru hilabete lehenago aurkeztu beharko ditu.

4.- Dagokion ekonomia-ekitaldiaren lehenengo eguna baino lehen ez balitz aurrekontu-legea onetsi, berriak onetsi arte azken jarduerako aurrekontuak automatikoki luzatutzat emango lirateke.

5.- Estatuko aurrekontuak onartu eta gero, Gobernuak urteko aurrekontuei dagozkien herri-gastuaren gehitzea edo diru-sarreren gutxitzea barneratzen dituzten lege-proiektuak aurkez litzake.

6.- Aurrekontuetako kredituen gehitzea edo diru-sarreren gutxitzea ekarriko lukeen proposamen zein zuzenketak, bere izapidea egiteko, Gobernuaren adostasuna beharko du.

7.- Aurrekontuen legeak ezin sor lezake zergarik. Alda litzake zergak izatez zerga-legea den batek hori aurreikusten duenean.

135. artikulua

1.- Gobernuak legearen baimena beharko du herri-zorra jaulkitzeko edo kreditua hartzeko.

2.- Estatuko herri-zorraren interesak eta kapitala ordaintzeko kredituak beti aurrekontuen gastuen egoeran barneratutzat hartzen dira eta ezin izango dira zuzenketa edota aldatze baten gai izan, jaulkipenaren legearen baldintzak betetzen dituzten bitartean.

136. artikulua

1.- Kontu-auzitegia da Estatuaren kontuak eta ekonomia-kudeaketa, eta baita ere herri-alorra, kontrolatzeko erakunde gorena.

Gorte Nagusien mendetasun zuzena du eta bere eginkizunak, Estatuko kontu orokorra aztertzerakoan eta egiaztatzerakoan, haien eskuordetzeaz beteko ditu.

2.- Estatuko kontuak eta herri-alorrarenak kontu-auzitegiari emango zaizkio eta horrek aztertuko ditu.

Kontu-auzitegiak, bereak diren eskumenak alde batera utzi gabe, Gorte Nagusiei urteroko txostena igorriko die, eta bertan, hori dagokionean, bere iritziz egon diren arau-hausteak edota erantzukizunak jakinaraziko dizkie.

3.- Kontu-auzitegiko kideek epaileek duten independentzia eta mugiezintasun bera eta horiek dituzten bateraezintasun berak izango dituzte.

4.- Lege organiko batek arautuko ditu kontu-auzitegiaren osaera, antolaera eta eginkizunak.

VIII. TITULUA Aurkibidea

Estatuko lurralde-antolamenduaz

LEHENENGO KAPITULUA

Printzipio orokorrak

137. artikulua

Estatuko lurraldea udalerrietan, probintzietan eta sortzen diren autonomia erkidegoetan antolatzen da. Erakunde horiek guztiek dagozkien interesak kudeatzeko autonomia dute.

138. artikulua

1.- Estatuak Konstituzioaren 2 artikuluan finkaturiko elkartasun-printzipioaren gauzatze eraginkorra bermatzen du, Espainiako lurraldeko zatien artean ekonomia-oreka egoki eta justua ezartzen arduratuta eta, batez ere, uharte izatearen inguruabarretan arreta jarrita.

2.- Autonomia erkidegoetako estatutuen arteko ezberdintasunek ezin ekar lezakete, inola ere, ekonomia- edota gizarte-pribilejiorik.

139. artikulua

1.- Espainiar guztiek eskubide eta betebehar berberak dituzte Estatuko lurraldeko edozein tokitan.

2.- Ezein agintarik ezin har lezake neurririk, Espainiako lurralde osoan oztopatzeko, zuzenean edo zeharka, gizakien joan-etorri eta bizilekua finkatzeko askatasuna edota ondasunen joan-etorri askea.

BIGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Tokian tokiko Administrazioaz

140. artikulua

Konstituzioan udalen autonomia bermatzen da. Horiek zuzenbide-nortasun osoa izango dute. Bakoitzaren gobernu eta administrazioa, alkate eta zinegotziak osaturiko Udaletxeari dagokio. Zinegotziak udaleko biztanleek hautatuko dituzte, boto orokor, berdin, libre, zuzen eta isilpekoaren bitartez, legean ezartzen den eran. Alkateak zinegotziek edo auzokideek hautatzen dituzte. Legeak arautuko ditu udalbatza irekiaren erregimena egokitzat hartzeko baldintzak.

141. artikulua

1.- Probintzia bere zuzenbide-nortasuna duen tokian tokiko erakundea da, udal-elkarteek eta lurralde-zatiketak finkaturikoa Estatuaren eginkizunak betetzeko. Probintzien mugen edozein aldaketa Gorte Nagusiek, lege organikoaren bidez, onetsi behar dute.

2.- Probintzietako gobernu eta administrazio autonomoa diputazioen edo bestelako ordezkaritza izaerako erakundeen esku egongo da.

3.- Probintzia ez diren udal-elkarteak sor daitezke.

4.- Uhartedietan, uharteek gainera euren administrazioa izango dute, kabildo edo kontseilu era hartuta.

142. artikulua

Tokian tokiko ogasunek erakunde bakoitzari legeak ematen dizkion eginkizunak betetzeko behar beste diru izan behar dute, eta dirua funtsean etorriko da euren zergetatik eta Estatuaren eta autonomia erkidegoen zergetan parte izatetik.

HIRUGARREN KAPITULUA Aurkibidea

Autonomia erkidegoez

143. artikulua

1.- Konstituzioaren 2 artikuluan onarturiko autonomiarako eskubidea gauzatzeko historia-, kultura- eta ekonomia-ezaugarri berak dituzten probintzia mugakideek, uharteek eta eskualde-nortasun historikoa duten probintziek euren autogobernua izan lezakete eta autonomia erkidegoetan osatu titulu honetan eta bakoitzaren estatutuetan aurreikusten denaren arabera.

2.- Autonomiarako jardunbidearen ekimena dagokie interesa duten diputazioei edota uharteen arteko dagokion erakundeari, eta udalen bi herenari, horien biztanleak probintzia edo uharte bakoitzeko hauteskunde-erroldaren, gutxienez, gehiengoa direnean. Baldintza horiek, tokian tokiko edozein erakunde interesdunek honetaz harturiko lehenengo akordiotik sei hilabetera bete behar dira.

3.- Ekimenak aurrera ez baldin badu egiten, ezin errepika daiteke bost urte pasa arte.

144. artikulua

1.- Gorte Nagusiek, lege organikoaren bidez, nazio-interesagatik, ahal izango dute:

a) Autonomia erkidego baten eratzea baimendu, horren lurraldea probintzia baino handiago ez denean eta 143 artikuluko 1 ataleko baldintzak ez dituenean betetzen.

b) Probintzia-antolaketan ez dauden lurraldeetarako autonomia estatutua baimendu edo, horrela denean, erabaki.

c) 143 artikuluko 2 atalak ezartzen duen tokian tokiko erakundeen ekimena ordeztu.

145. artikulua

1.- Autonomia erkidegoen federaziorik ez da inoiz ere ontzat hartuko.

2.- Estatutuek aurreikus litzakete autonomia erkidegoek euren artean hitzarmenak egin ahal izateko egoerak, baldintzak eta moduak eurenak diren zerbitzuak eskaintzeko eta kudeatzeko, baita ere Gorte Nagusiei egindakoaz eman behar zaien jakinarazpenaren izaera eta ondorioak. Gainerako kasuetan, autonomia erkidegoen arteko lankidetza-hitzarmenek Gorte Nagusien baimena beharko dute.

146. artikulua

Estatutu-proiektua dagokien probintzien diputazioaren kideak edota uharte arteko erakundeen kideak eta eurek hautaturiko diputatu eta senatariak osaturiko biltzarrak egingo du eta Gorte Nagusietara igorriko da lege izapideak egiteko.

147. artikulua

1.- Konstituzio honen arabera, estatutuak autonomia erkidego bakoitzaren oinarrizko erakunde-araua izango dira eta Estatuak bere zuzenbide-antolamenduaren zatitzat onartu eta babestuko ditu.

2.- Autonomia estatutuetan barneratu behar dira:

a) Erkidegoaren izena, bere nortasun historikoarekin bat datorrena.

b) Horren lurraldearen mugak.

c) Bakoitzaren autonomia-erakundeen izena, antolaera eta egoitza.

d) Konstituzio-esparruan harturiko eskumenak eta horiei dagozkien zerbitzuak eskualdatzeko oinarriak.

3.- Estatutuen eraldatzea euretan ezarritako jardunbideak doituko du eta, edonola ere, Gorte Nagusien onespena, lege organikoaren bidez, beharko du.

148. artikulua

1.- Autonomia erkidegoek eskumenak har litzakete gai hauetan:

1.a Euren autogobernurako erakundeen antolaeran.

2.a Euren lurraldean dauden udalerrien aldaketetan eta, oro har, tokian tokiko erakundeekiko Estatuko administrazioari dagozkion eginkizunetan, tokian tokiko araubideari buruzko legerian eskualdatze hori baimentzen denean.

3.a Lurralde-antolaketan, hirigintzan eta eraikuntzan.

4.a Autonomia erkidegoaren intereseko herri-lanetan, bere lurralde barruan.

5.a Trenbidetan eta errepidetan autonomia erkidegoaren lurraldean dagoenean horien ibilbide osoa eta, era berean, horien bitartez edota kablez egiten den garraioan.

6.a Babes-portu eta jolas-portu eta aireportuetan eta, oro har, merkataritza-jarduerarik ez dutenetan.

7.a Nekazaritza eta abeltzaintzan, ekonomia-antolaera orokorraren arabera.

8.a Mendietan eta baso-ustiapenetan.

9.a Ingurumenaren babesaren kudeaketan.

10.a Autonomia erkidegoaren intereseko ur-ustiapenen, ubideen eta ureztatzeen egitasmoetan, eraikuntzan eta ustiapenean; metal-ur eta ur beroetan.

11.a Barne-uretako arrantzan, itsaski-bilketan eta ur-laborantzan, ehizan eta ibai-arrantzan.

12.a Barne-azoketan.

13.a Autonomia erkidegoaren ekonomia-garapenaren sustapenean, ekonomia-politika nazionalean adierazten diren helburuen barruan.

14.a Eskulangintzan.

15.a Autonomia erkidegoaren intereseko museo, liburutegi eta musika-kontserbatorioetan.

16.a Autonomia erkidegoaren intereseko monumentu-ondarean.

17.a Kulturaren, ikerketaren eta, hori dagokionean, autonomia erkidegoaren hizkuntzaren irakaskuntzaren sustapenean.

18.a Turismoaren sustapen eta antolaketan, bere lurraldearen barruan.

19.a Kirolaren eta aisiaren erabilera egokiaren sustapenean.

20.a Gizarte-Laguntzan.

21.a Osasunean eta higienean.

22.a Euren eraikin eta instalazioen zaintzan eta babesean. Udaltzainen koordinazioan eta tokian tokiko poliziaren gainerako ahalmenetan lege organiko batean ezartzen denaren arabera.

2.- Bost urte pasa ondoren, eta euren estatutuen eraldatzearen bitartez, autonomia erkidegoek hurrenez hurren euren eskumenak zabal litzakete 149 artikuluan ezartzen den esparruan.

149. artikulua

1.- Estatuak erabateko eskumena du hurrengo gaietan:

1.a Konstituzio-eskubideen gauzatzean eta betebeharren betetzean espainiar guztien berdintasuna bermatzeko oinarrizko baldintzen araupenean.

2.a Naziotasunean, inmigrazioan, emigrazioan, atzerritartasunean eta ihesleku-eskubidean.

3.a Nazioarteko harremanetan.

4.a Defentsan eta Indar armatuetan.

5.a Justizia administrazioan.

6.a Merkataritza-, zigor- eta espetxe-legerian; prozedura-legerian, kontuan hartuta autonomia erkidego bakoitzaren zuzenbidearen zehaztasunek lekartzaketen berezitasunak.

7.a Lan-legerian; kontuan edukita autonomia erkidegoen erakundeek betearazi lezaketela.

8.a Legeria zibilean; kontuan harturik zuzenbide zibilak, foruak eta zuzenbide bereziak dauden tokietan, horiek kontserbatu, aldatu eta garatzeko autonomia erkidegoek izan lezaketen ahalmena. Nolanahi ere, zuzenbide-arauen aplikazio eta eraginkortasunari buruzko arauetan, ezkontza erei buruzko zuzenbidezko harreman zibiletan, erregistro eta herri-baliabideen antolamenduan; kontratu-betebeharren oinarrietan; legeen arteko gatazkak konpontzeko eta zuzenbidearen iturburuak finkatzeko arauetan, aipaturiko azken kasuan, foru edo zuzenbide bereziko arauei errespetua gordez.

9.a Buru-jabetzaren eta industria-jabetzaren legerian.

10.a Aduana eta muga-zerga erregimenean; kanpo-merkataritzan.

11.a Diru-sisteman: dibisetan, diru-truke eta bihurgarritasunean; kreditu, banketxe eta aseguruen antolamenduaren oinarrietan.

12.a Pisu eta neurrien legerian, ordu ofiziala erabakitzean.

13.a Ekonomia-jardueraren plangintza orokorraren oinarrietan eta koordinazioan.

14.a Ogasun orokorrean eta Estatuko zorrean.

15.a Zientzia- eta teknika-ikerketaren sustapen eta koordinazio orokorrean.

16.a Kanpo-osasunean. Osasunaren oinarri eta koordinazio orokorrean. Botika legerian.

17.a Gizarte-segurantzaren oinarrizko legerian eta ekonomia-erregimenean; kontuan harturik autonomia erkidegoek zerbitzu horiek bete ditzaketela.

18.a Herri-administrazioen zuzenbide-erregimenaren eta horien funtzionarioen estatutu-erregimenaren oinarrietan eta oinarri horiek, betiere, administratuek horien aurrean tratu bera izango dutela bermatuko dute; ohiko administrazio-prozeduran, autonomia erkidego bakoitzaren antolamendutik eratorritako berezitasunak kontuan harturik; nahitaezko desjabetzearen legerian; administrazio-kontratu eta -kontzesioei buruzko eta administrazio guztien erantzukizun-sistemari buruzko oinarrizko legerian.

19.a Itsas arrantzan, alor honetan autonomia erkidegoen eskuetan utz daitezken eskumenak kontuan edukita.

20.a Merkantzien itsas flotan eta itsasontzien banderapenean; itsasertzetako argiztapenean eta itsas seinaletan; interes orokorreko portuetan; interes orokorreko aireportuetan; aire-gunearen kontrolean, aireko joan-etorri eta garraioetan, metereologia zerbitzuan eta aireontzien matrikulazioan.

21.a Autonomia erkidego baten mugaz kanpoko trenbide eta lur-garraioetan; komunikazioen erregimen orokorrean; motor-ibilgailuen trafiko eta joan-etorrian; posta eta telekomunikazioetan; aire eta itsaspeko kableetan eta irrati-komunikazioan.

22.a Ur-baliabide eta ur-ustiapenen legerian, antolamenduan eta kontzesioan, urak autonomia erkidego bat baino gehiagotik iragaiten direnean eta argi-indar instalazioen baimenean, horren ustiapenak beste erkidego batean eragina duenean edota energiaren garraioa haren lurraldetik ateratzen denean.

23.a Ingurumenaren babesaren oinarrizko legerian, babeserako arau gehigarriak ezartzeko autonomia erkidegoek izan ditzaketen ahalmenak kontuan harturik. Mendien, baso-ustiapenen eta abelbideen oinarrizko legerian.

24.a Interes orokorreko herri-lanetan edota horiek egiteak autonomia erkidego bat baino gehiagotan eragina duenean.

25.a Meha- eta energia-erregimenaren oinarrietan.

26.a Arma eta lehergailuen ekoizpen-, merkataritza-, edukitze- eta erabiltze-erregimenean.

27.a Prentsa-, irrati- eta telebista-erregimenaren oinarrizko arauetan, eta, oro har, gizarte komunikabide guztien oinarrizko arauetan, horien garapenean eta betearaztean autonomia erkidegoek har ditzaketen ahalmenak kontuan harturik.

28.a Espainiako kultura-, erti- eta monumentu-ondarearen defentsan, esportazio eta esplotazioaren aurka; Estatuaren museo, liburutegi eta agiritegietan, autonomia erkidegoek izan lezaketela horren kudeaketa kontuan harturik.

29.a Herri-segurtasunean, kontuan edukita autonomia erkidegoek duten aukera poliziak eratzeko bakoitzaren estatutuetan ezartzen den eran, lege organiko batek xedatzen duen esparruan.

30.a Akademia- eta lanbide-tituluak lortzeko, luzatzeko eta homologatzeko baldintzen arautzean eta Konstituzioaren 27 artikuluaren garapenerako oinarrizko arauetan, gai honetan herri-aginteek dituzten betebeharren burutzea bermatzeko.

31.a Estatu-helburuetarako estatistikan.

32.a Herri-kontsultak, referendumaren bidez, egiteko baimenean.

2.- Autonomia erkidegoek har ditzaketen eskumenak kontuan harturik, Estatuak kulturaren zerbitzua funtsezko eginkizun eta betebehartzat hartuko du eta autonomia erkidegoen arteko kultura-komunikazioa, beraiekin adosturikoa, erraztuko du.

3.- Konstituzio honetan Estatuari zehazki ematen ez zaizkion gaiak autonomia erkidegoentzat, euren estatutuen bitartez, izan daitezke. Autonomia estatutuek hartu ez dituzten gaien eskumena Estatuari dagokio eta horren arauak, gatazka kasuan, autonomia erkidegoen arauen gainetik egongo dira, horiek erabateko eskumena ez duten guztian. Estatuko zuzenbidea, betiere, autonomia erkidegoen zuzenbidearen osagarri izango da.

150. artikulua

1.- Gorte Nagusiek, Estatuaren eskumenpeko gaietan, autonomia erkidego guztiei edo baten bati, Estatuko lege batean finkaturiko printzipio, oinarri eta jarraibideen esparruan, eurentzat, lege-arauak egiteko ahalmena eman liezaiekete. Auzitegien eskumenak kontuan hartuta, esparru-lege bakoitzean autonomia erkidegoen lege-arau horientzako Gorte Nagusien kontrol-era ezarriko da.

2.- Estatuak autonomia erkidegoei, lege organikoaren bidez, Estatuaren titularitateko gaiei dagozkien ahalmenak, euren izaeragatik transferi edo eskuorde daitezkeenak, transferi edota eskuorde liezazkieke. Legeak, kasuz kasu, haiei dagokien diru-baliabideen transferentzia eta, baita ere, Estatuak gordetzen dituen kontrol-erak aurreikusiko ditu.

3.- Estatuak autonomia erkidegoen arauak harmonizatzeko behar diren printzipioak ezartzen dituzten legeak egin litzake, horien eskumenpean dauden gaietan ere, interes orokorrak hori eskatzen duenean. Gorte Nagusiei dagokie, Ganbera bakoitzaren erabateko gehiengoaz, behar horri antzematea.

151. artikulua

1.- 148. artikuluaren 2 atalean aipatzen diren bost urteak ez dira pasatzen utzi behar, autonomiarako prozesuaren ekimena 143.2 artikuluaren epean, diputazio edo dagozkien uharteen arteko erakundeez gain, dagokien probintzia bakoitzeko udalerrien hiru laurdenek, probintzia bakoitzeko hauteskunde-erroldaren gehiengoa, gutxienez, izanez, erabakitzen dutenean eta esandako ekimena probintzia bakoitzeko hautesleen erabateko gehiengoaren aldeko botoaz, referendumaren bitartez berresten denean, lege organiko batek ezartzen duenaren arabera.

2.- Aurreko atalean aurreikusitako egoeran estatutua egiteko prozedura honako hau izango da:

1.a Gobernuak autogobernua lortu nahi duen lurraldeko barrutietan hautaturiko diputatu eta senatari guztiak deitu behar ditu, batzarrean bil daitezen ondorio bakarrerako, dagokien autonomia estatutu proiektua egitea, kideen erabateko gehiengoaren akordioaren bitartez.

2.a Parlamentu-kideen batzarrak estatutu-proiektua onetsiz gero, Kongresuaren konstituzio-batzordera bidali behar da eta horrek, bi hilabeteko epean, aztertuko du proposizioa egin duen batzordearen ordezkarien laguntza eta parte-hartzeaz, guztion adostasunaz azken testua finkatzeko.

3.a Esandako adostasuna lortuko balitz, ateratzen den testua proiektaturiko estatutuko lurraldean dauden probintzietako hautesleek referendumaren bitartez bozkatuko dute.

4.a Probintzia bakoitzean eman diren boto baliodunen gehiengoaz estatutu-proiektua onetsiko balitz, Gorte Nagusietara igorriko da. Ganbera bietako osoko bilkurek testua erabakiko dute berrespen botoaren bitartez. Estatutua onetsiz gero, Erregek berretsi eta aldarrikatuko du lege moduan.

5.a Zenbaki honen 2 atalean aipatzen den adostasuna lortu ezean, estatutu-proiektua Gorte Nagusietan, lege-proiektu moduan izapidetuko da. Horiek onarturiko testua proiektaturiko estatutuko lurraldean dauden probintzietako hautesleek, referendumaren bitartez, bozkatuko dute. Probintzia bakoitzean eman diren boto baliodunen gehiengoaz estatutu-proiektua onetsiz gero, bere aldarrikapena egingo da aurreko atalaren arabera.

3.- Aurreko ataleko 4 eta 5 paragrafoen kasuetan, estatutu-proiektuaren probintzia bat edo batzuen onespen ezean ez da proiektaturiko autonomia erkidegoaren eratzea gainerakoen artean eragotzi behar, artikulu honen 1 atalean aurreikusitako lege organikoak ezartzen duen eran.

152. artikulua

1.- Aurreko artikuluan aipaturiko prozeduraren bidez onarturiko estatutuetan, autonomia erakunde-sistema oinarrituko da biltzar legegile batean, boto orokorraren bitartez hautaturikoa, proportziozko ordezkaritzaren araberakoa eta, gainera, lurraldeko zati ezberdinen ordezkaritza segurtatzen duena; gobernu-kontseilu batean betearazte- eta administrazio-zereginak dituena eta presidente batean, bere kideen artean biltzarrak hautaturikoa eta Erregek izendaturikoa, honi gobernu-kontseiluaren zuzendaritza, bere autonomia erkidegoaren ordezkari gorena izatea eta bertan Estatuaren ordezkari arrunta izatea dagozkio. Presidenteak eta gobernu-kontseiluaren kideek biltzarraren aurrean politika-erantzukizuna izango dute.

Autonomia erkidegoaren lur-eremuan justizia auzitegi nagusi bat egongo da epaileen antolamenduaren gailurrean, auzitegi gorenari dagokion eskumena alde batera utzi gabe. Autonomia erkidegoen estatutuetan ezar daitezke lurraldeko epai-mugapenen antolaketan haiek parte hartzeko izango dituzten baldintzak eta erak. Hori guztia epaitzeko agintearen lege organikoarekin bat etorriz eta aginte horren batasunaren eta independentziaren barruan.

Prozeduran dauden auzialdiak 123 artikuluan xedaturikoa kontuan edukita, hala denean, lehen auzialdirako eskumena duen erakundea dagoen autonomia erkidego beraren lurraldean dauden epaitzeko erakundeen aurrean amaituko dira.

2.- Estatutu bakoitza berretsi eta aldarrikatuz gero, han ezartzen diren aldabideen bitartez baino ezin alda daitezke, eta bakoitzari dagokion hauteskunde-erroldan dauden hautesleen referendumaren bitartez.

3.- Mugakide diren udalerriak elkartuz, estatutuek bakoitzarenak diren lurralde-barrutiak ezar litzakete eta horiek zuzenbide-nortasun osoa izango dute.

153. artikulua

Autonomia erkidegoen erakundeen jardueraren kontrola honako hauei dagokie:

a) Konstituzio Auzitegiari, lege-indarreko arauen konstituziozkotasunari dagokiona.

b) Gobernuari, Estatu-kontseiluaren aurreko irizpenaz, 150 artikuluko 2 atalean aipatzen diren eskuordeturiko eginkizunen gauzatzea denean.

c) Administrazioarekiko auzien epaileri, autonomia-administrazioarena eta horren erregelamenduena.

d) Kontu-auzitegiari, ekonomia eta aurrekontuena.

154. artikulua

Gobernuak izendaturiko ordezkariak zuzenduko du Estatuko administrazioa autonomia erkidegoaren lurraldean eta, behar denean, erkidego beraren administrazioarekin koordinatuko du.

155. artikulua

1.- Autonomia erkidego batek Konstituzioan edo gainerako legeetan aginduriko zereginak beteko ez balitu, edo Espainiaren interes orokorrari kalte larriak egiteko eran jokatuko balu, Gobernuak, autonomia erkidegoaren presidenteari eskaera egin ondoren, eta horrek bete ezean, Senatuaren erabateko gehiengoaren onespenaz, behar diren neurriak har litzake erkidegoa behartzeko esandako betebeharrak nahitaez betetzen edo babesteko aipaturiko interes orokorra.

2.- Aurreko atalean aurreikusitako neurriak betearazteko, Gobernuak jarraibideak eman liezazkieke autonomia erkidegoetako agintari guztiei.

156. artikulua

1.- Autonomia erkidegoek euren eskumenen garapenerako eta betearazpenerako diru-autonomia izango dute, Espainiako ogasunarekiko koordinazio-printzipioaren arabera, eta espainiar guztien arteko elkartasun-printzipioaren arabera.

2.- Autonomia erkidegoek Estatuaren ordezkari edo laguntzaile moduan jardun lezakete, horren zergak bildu, kudeatu eta likidatzeko, estatutuen eta legeen arabera.

157. artikulua

1.- Autonomia erkidegoen diru-baliabideak hauek izango dira:

a) Estatuak osorik edo zati batean emandako zergak; Estatuko zergen gainordainak eta Estatuko diru-sarrerekiko gainerako parte-hartzeak.

b) Euren eskuko zergak, tasak eta kontribuzio bereziak.

c) Lurraldeen arteko konpentsazio-funtsaren transferentziak eta bestelako diru-kopuruak Estatuko aurrekontu orokorren kontura.

d) Euren ondareen etekinak eta zuzenbide pribatuko diru-sarrerak.

e) Kreditu-eragiketen emaitzak.

2.- Autonomia erkidegoek ezin har lezakete inola ere euren lurraldetik kanpo dauden ondasunei buruzko zerga-neurririk, ezta ere merkantzia edota zerbitzuen zirkulazio librea oztopa lezakeenik.

3.- Lege organikoaren bidez arau daitezke aurreko 1 atalean aipaturiko diru-eskumenen jardutea, sor daitezkeen gatazkak konpontzeko arauak eta Estatu eta autonomia erkidegoen arteko diru-lankidetzan izan daitezkeen erak.

158. artikulua

1.- Estatuko aurrekontu orokorretan autonomia erkidegoentzat diru-kopuru bat jar daiteke, euren gain hartu duten Estatuaren zerbitzu eta egitekoen kopuruaren arabera eta Espainiako lurralde osoan oinarrizko herri-zerbitzuen prestazioan gutxieneko maila bermatzearen arabera.

2.- Lurraldeen arteko ekonomia-desorekak zuzentzeko asmoaz eta elkartasun-printzipioa gauzatzekoaz, konpentsazio-funtsa bat eratuko da inbertsio-gastuetarako eta bere baliabideak Gorte Nagusiek banatuko dituzte autonomia erkidegoen eta, horrela balitz, probintzien artean.

IX. TITULUA Aurkibidea

Konstituzio Auzitegiaz

159. artikulua

1.- Konstituzio Auzitegia Erregek izendaturiko hamabi kidek osatzen dute; horiengandik lau Kongresuak proposaturikoak bere kideen hiru bosteneko gehiengoaz; lau Senatuak proposaturikoak gehiengo berberaz, bi Gobernuak proposaturikoak eta bi Epaitzeko Agintearen Kontseilu Nagusiak proposaturikoak.

2.- Konstituzio Auzitegiko kideak izendatu behar dira magistratu eta fiskalen artean, unibertsitateko irakasleen artean, herri-funtzionarioen eta abokatuen artean, guztiek lanbidean gaitasun nabariaz eta hamabost urte baino gehiagoko lanbide-jardunaz.

3.- Konstituzio Auzitegiko kideak bederatzi urterako izendatuko dira eta herenka hiru urtean behin aldatuko dira.

4.- Konstituzio Auzitegiko kide izatea bateraezina da: ordezkari aginduekin, aginte politiko edo administratiboekin, alderdi politiko edo sindikatu baten zuzendaritza funtzioekin eta horientzat lan egitearekin; epaile eta fiskal karreretan jardutearekin; eta edozein lanbide- edo merkataritza-jarduerekin.

Gainerakoan, Konstituzio Auzitegiko kideak epaitzeko aginteko kideei dagozkien bateraezintasunak izango dituzte.

5.- Konstituzio Auzitegiko kideak euren agintean independenteak eta mugiezinak izango dira.

160. artikulua

Konstituzio Auzitegiko kideen artean presidentea Erregek izendatuko du, auzitegi beraren osoko bilkuraren proposamenpean eta hiru urterako.

161. artikulua

1.- Konstituzio Auzitegiak epai-ahalmena du Espainiako lurralde osoan eta eskumena du arduratzeko:

a) Legeen eta lege indarreko arau-xedapenen aurkako konstituziokontrakotasun-helegiteaz. Lege mailako arau bat konstituzioaren kontra doala adierazteak, jurisprudentziaren interpretaziopean, eragina izango du horren gainean, baina emandako epaiak edo epaiek ez dute epaituriko gauzaren balioa galduko.

b) Konstituzio honetako 53.2 artikuluan aipaturiko eskubide eta askatasunak urratzeagatik babes-helegiteaz, legeak xedatzen duen kasu eta eratan.

c) Estatu eta autonomia erkidegoen arteko edota horien elkarren arteko eskumen-gatazkez.

d) Konstituzioak edo lege organikoek ematen dioten gainerako gaiez.

2.- Gobernuak, Konstituzio Auzitegiaren aurrean, autonomia erkidegoen erakundeek harturiko xedapen eta ebazpenen kontra egin lezake. Kontra egiteak helegindako xedapen edo ebazpenaren etena ekarriko du, baina Auzitegiak, dagokionean, gehienez bost hilabeteko epean, etena berretsi edo kendu beharko du.

162. artikulua

1.- Bidezkotasuna dute:

a) Konstituziokontrakotasun-helegitea aurkezteko Gobernuko presidenteak, Herriaren Defendatzaileak, berrogei eta hamar diputatuk, berrogei eta hamar senatarik, autonomia erkidegoetako erakunde kolegiatu betearazleek eta, dagokienean, horietako biltzarrek.

b) Babes-helegitea aurkezteko, bidezko interesa eskatzen duen izatezko edo zuzenbidezko edozein pertsonak, baita Herriaren Defendatzaileak eta Ministerio Fiskalak ere.

2.- Gainerako kasuetan, lege organikoak finkatuko ditu pertsona eta erakunde bidezkotasundunak.

163. artikulua

Epaitzeko erakunde batek, auzi batean, kasuari aplika dakiokeen eta epaia bere balioaren menpean dagoen lege mailako arau bat Konstituzioaren kontrakoa izan daitekeela uste badu, Konstituzio Auzitegiari egin beharko dio galdera, legeak ezartzen duen kasuetan, eran eta ondorioekin; araua etenaraztea ondorioetariko bat inoiz izan gabe.

164. artikulua

1.- Konstituzio Auzitegiaren epaiak Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratuko dira boto partikularrekin, baleude. Epaituriko gauzaren balioa dute argitaratzearen hurrengo egunetik aurrera eta ez da horien kontrako errekurtsorik onartzen. Lege edo lege-indarreko arau baten konstituziokontrakotasuna adierazten dutenek edota eskubide baten onartze subjektibora mugatzen ez diren guztiek erabateko ondorioak dituzte guztien aurrean.

2.- Epaian besterik ez bada esaten, konstituziokontrakotasunak eragina ez duen gainerako zatian, legeak indarrean jarraituko du.

165. artikulua

Lege organiko batek arautuko ditu Konstituzio Auzitegiaren jardunbidea, bere kideen estatutua, bere aurreko prozedura eta egintzak gauzatzeko baldintzak.

X. TITULUA Aurkibidea

Konstituzio-aldatzeaz

166. artikulua

Konstituzioa aldatzeko ekimena, 87 artikuluko 1 eta 2 ataletan aurreikusitakoaren arabera, burutuko da.

167. artikulua

1.- Konstituzioa aldatzeko proiektuak Ganbera bakoitzeko bostetik hiruko gehiengoak onetsi behar ditu. Ez balego bien arteko akordiorik, hura lortzen saiatuko dira senatarik eta diputatuk osaturiko batzorde parekide baten bitartez eta horrek testu bat aurkeztuko du Kongresuan eta Senatuan bozkatzeko.

2.- Aurreko atalaren prozedura erabilita ez bada onespena lortzen eta testuak Senatuko erabateko gehiengoa alde duen bakoitzean, Kongresuak, bi hereneko gehiengoaz, aldatzea onets lezake.

3.- Aldatzea Gorte Nagusietan onetsiz gero, referendumera eramango da berretsia izateko, onespenetik hamabost egunera edozein Ganberatako hamarrenak eskatzen badu.

168. artikulua

1.- Proposatzen denean Konstituzioaren erabateko berrikustea edo zati batena, horrek eragina duenean Atariko Tituluan, I. Tituluko bigarren Kapituluko lehenengo Sailean edota II. Tituluan, Ganbera bakoitzeko bi herenen gehiengoaren bitartez printzipioa onetsiko da eta Gorteak berehala desegingo dira.

2.- Hautaturiko Ganberek erabakia berretsi behar dute eta konstituzio-testu berri bat aztertzen hasi, Ganbera bietako bi herenek onartu beharko dutena.

3.- Gorte Nagusietan aldaketa onetsi ondoren, referendumera eramango da, bere berretsipenerako.

169. artikulua

Ezin has daiteke Konstituzioan aldaketarik egiten gerra-garaian edo 116 artikuluan aurreikusitako egoerak indarrean dauden garaietan.

XEDAPEN GEHIGARRIAK Aurkibidea

Lehena

Konstituzioak babestu eta errespetatzen ditu lurralde forudunen eskubide historikoak.

Esandako foru erregimenaren eguneratze orokorra, gertatuz gero, Konstituzio eta autonomia estatutuen esparruan egingo da.

Bigarrena

Konstituzio honen 12 artikuluan dagoen adinekoa izatearen adierazpenak ez die kalterik egiten zuzenbide pribatuko esparruan foruetan babesten diren egoerei.

Hirugarrena

Kanariar Uhartediko ekonomia- eta zerga-erregimenaren aldatzeak autonomia erkidegoaren aurreko txostena beharko du edo, hori badagokio, behin-behineko autonomia-erakundearena.

Laugarrena

Lurralde-auzitegi bat baino gehiagok egoitza duten autonomia erkidegoetan, autonomia- estatutuek daudenak manten litzakete, beraien artean eskumenak banatuz, betiere epaitzeko agintearen lege organikoan aurreikusitakoaren arabera eta aginte horren batasun eta independentziaren barnean.

XEDAPEN IRAGANKORRAK Aurkibidea

Lehena

Behin-behineko autonomia-erregimena duten lurraldeetan, horien organo kolegiatu gorenek, euren kideen erabateko gehiengoaren adostasunaz, 143 artikuluko 2 atalak probintzia- diputazioei edota dagokien uharteen arteko erakundeei ematen dien ekimenean, horien ordez jardun lezakete.

Bigarrena

Iraganean autonomia estatutu proiektuen aldeko plebiszitua egin dituzten lurraldeek eta, Konstituzio hau aldarrikatzen denean, behin-behineko autonomia-erregimena dutenek, berehala, 148 artikuluko 2 atalean aurreikusten den eran joka lezakete, euren autonomia aurreko erakunde kolegiatu gorenek, erabateko gehiengoaren bidez, hori erabakitzen badute, Gobernuari horren berri emanez. Estatutu-proiektua, 151 artikuluko 2 zenbakian ezartzen denaren arabera egingo da, autonomia aurreko erakunde kolegiatuaren deialdipean.

Hirugarrena

143 artikuluko 2 atalean aurreikusten den tokian tokiko erakundeen edota horien kideen autonomiarako prozeduraren ekimena atzeratu egiten da, ondorio guztiekin, Konstituzioa indarrean sartzen denetik tokian tokiko lehenengo hauteskundeak egin arte.

Laugarrena

1.- Nafarroari dagokionez, eta berau Eusko Kontseilu Nagusian edo ordezkatuko duen euskal autonomia-erregimenean sartzeko, Konstituzioaren 143 artikuluan ezartzen denaren ordez, ekimena foru erakunde eskumendunari dagokio eta horrek bere erabakia dituen kideen gehiengoaz hartu beharko du. Aipatutako ekimenak balioa izateko, gainera, foru erakunde eskumendunaren erabakia zehazki horretarako deituriko referendum baten bidez berretsi beharko da, eta emandako boto baliodunen gehiengoak onetsi beharko du.

2.- Ekimenak ez badu aurrera egiten, bera foru erakunde eskumendunaren agintaldi berri batean baino ezin errepika litzateke eta, betiere, 143 artikuluak ezartzen duen gutxienezko epea igaro ondoren.

Bosgarrena

Ceuta eta Melilla hiriak autonomia erkidego moduan era daitezke udaletxe bakoitzak hori erabakitzen baldin badu, beraien kideen erabateko gehiengoak hartutako erabakiaren bitartez eta Gorte Nagusiek hori baimenduz gero, lege organiko baten bidez, 144 artikuluan aurreikusitakoaren arabera.

Seigarrena

Kongresuko konstituzio-batzordera estatutu-proiektu bat baino gehiago bidaltzerakoan sarrera hurrenkeran erabakiko dira, eta 151 artikuluak aipatzen duen bi hilabeteko epea, batzordeak ikusi duen proiektuaren edo ondoz ondoko proiektuen azterketa bukatzen duenetik hasiko da martxan.

Zazpigarrena

Behin-behineko autonomia-erakundeak hurrengo kasuotan desegintzat hartuko dira:

a) Konstituzio honen arabera onetsiko autonomia estatutuek ezartzen dituzten erakundeak eratzerakoan.

b) Autonomiarako prozesuaren ekimena ez bada aurrera ateratzen 143 artikuluan aurreikusitako baldintzak ez betetzeagatik.

c) Erakundeak ez baleza erabil lehenengo xedapen iragankorrean onartzen zaion eskubidea hiru urteko epean.

Zortzigarrena

1.- Konstituzio hau onetsi duten Ganberek bereganatuko dituzte, konstituzioa indarrean sartzen denetik, Kongresu eta Senatuarentzat, hurrenez hurren, bertan adierazten diren eginkizun eta eskumenak, horien agintaldia, inolaz ere, ezin da 1981eko ekainaren 15etik aurrera luzatu.

2.- 99 artikuluan ezarritakoaren ondorioetarako, Konstituzioaren aldarrikapena bere erabilpenerako konstituzio-baldintzatzat hartuko da. Horretarako, aipatutako aldarrikapenetik hogei eta hamar eguneko epea irekiko da artikulu horretan xedaturikoa betetzeko.

Epe horretan, gaur egungo Gobernuko Presidenteak, Konstituzioan kargu horrentzat ezartzen diren zereginak eta eskumenak bereganatuz, aukera lezake 115 artikuluan onartzen zaion ahalmena erabiltzea edo 99 artikuluan ezarritakoa martxan jartzea, bere kargu-uztearen bitartez, azken kasu horretan 101 artikuluaren 2 atalean aurreikusitako egoeran geratuko da.

3.- Desegiteren kasuan, 115 artikuluan aurreikusitakoaren arabera, eta 68 eta 69 artikuluetan aurreikusitakoa legearen bitartez garatu ez balitz, hauteskundeetan aurretik indarrean dauden arauak erabiliko dira, honako kasu bakar hauetan izan ezik: hautaezintasunei eta bateraezintasunei buruz Konstituzioaren 70 artikuluko 1 ataleko b) letrako bigarren esaldian aurreikusitakoa zuzenean erabiliko da; eta baita ere bertan boto emateko adinari buruz xedatutakoa; eta 69.3an ezarritakoa.

Bederatzigarrena

Konstituzio Auzitegiko kideen lehenengo hautaketatik hiru urtera hautaketa-jatorri bereko lau kideen taldea, zozketaren bidez, esleituko da, kargua utzi eta berritzeko. Ondorio bakar honetarako Gobernuak proposaturiko biak eta epaitzeko agintearen kontseilu nagusiak proposaturiko biak hautaketa-jatorri berekotzat hartuko dira. Aurreko zozketak ukitu ez dituen bi taldeen artean gauza bera egingo da beste hiru urte igaro ondoren. Ordudanik aurrera 159 artikuluko 3 zenbakian ezarritakoa beteko da.

XEDAPEN INDARGABETZAILEA Aurkibidea

1.- Indargabeturik geratzen da Aldatze Politikorako 1/1977 legea, urtarrilaren 4koa, baita ere, aipaturiko lege horretan indargabetu ez diren heinean, Mugimendu Nazionalaren Printzipioena, 1958ko maiatzaren 17koa; Espainiarren Foruarena, 1945eko uztailaren 17koa; Lanaren Forua, 1938ko martxoaren 9koa; Gorteen Eratze-Legea, 1942ko uztailaren 17koa; Estatu-burutzaren oinordetzaren Legea, 1947ko uztailaren 26koa, horiek guztiak aldatuta Estatuaren Lege Organikoaren bitartez, 1967ko uztailaren 10ekoa; eta, era berean, azken hori eta 1945eko urriaren 22ko Nazio Referendumarena.

2.- Nolabaiteko indarra izan lezakeen heinean, behin betiko indargabetutzat hartzen da 1839ko urriaren 25eko legea, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko probintzietan eragina izan lezakeenean.

Era berean 1876ko uztailaren 21eko legea behin betiko indargabetutzat hartzen da.

3.- Aldi berean indargabeturik geratzen dira Konstituzio honetan ezartzen denaren aurka doazen xedapen guztiak.

AZKEN XEDAPENA Aurkibidea

Konstituzio hau bere testu ofiziala Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratzen den egun berean sartuko da indarrean. Espainiako gainerako hizkuntzetan ere argitaratuko da.

Beraz,

Agintzen diet espainiar guztiei, partikular zein agintariri, Konstituzio hau Estatuaren oinarrizko arautzat bete eta betearaz dezaten.

Gorteetako Jauregia, mila bederatziehun eta hirurogei eta hamazortziko abenduaren hogei eta zazpian,

JUAN CARLOS

Gorteetako Presidentea: Antonio Hernández Gil

Diputatuen Kongresuko Presidentea: Fernando Alvarez de Miranda y Torres

Senatuko Presidentea: Antonio Fontán Pérez.

Konstituzioa tituluka ikusteko eragin dagokizunari

Aurkibidea

• Hitzaurrea
• Atariko Titulua: (1-9 art.ak)
• I. Titulua: Oinarriko eskubide eta betebeharrak (10 art.)
• 1. Kapitulua: Espainiar eta atzerritarrak (11-13 art.ak)
• 2. Kapitulua: Eskubide eta askatasunak (14 art.):
• Lehenengo Saila: Oinarrizko eskubide eta herri askatasunak (15-29 art.ak)
• Bigarren Saila: Hiritarren eskubide eta betebeharrak (30-38 art.ak)
• 3. Kapitulua: Gizarte eta ekonomia politikoaren printzipio gidariak (39-52 art.ak)
• 4. Kapitulua: Oinarrizko eskubide eta askatasunen bermeak (53-54 art-ak)
• 5. Kapitulua: Eskubide eta askatasunen etena (55 art.)
• II. Titulua: Koroa (56-65 art.ak)
• III. Titulua: Gorte Nagusiak
• 1. Kapitulua: Ganberak (66-80 art.ak)
• 2. Kapitulua: Legegintza (81-92 art.ak)
• 3. Kapitulua: Nazioarteko Itunak (93-96 art.ak)
• IV. Titulua: Gobernu eta Administrazioa (97-107 art.ak)
• V. Titulua: Gobernu eta Gorte Nagusien arteko harremanak (108-116 art.ak)
• VI. Titulua: Epaitzeko Agintea (117-127 art.ak)
• VII. Titulua: Ekonomia eta Ogasuna (128-136 art.ak)
• VIII. Titulua: Estatuko lurralde antolamendua
• 1. Kapitulua: Printzipio orokorrak (137-139 art.ak)
• 2. Kapitulua: Tokian Tokiko Administrazioa (140-142 art.ak)
• 3. Kapitulua: Autonomia erkidegoak (143-158 art.ak)
• IX. Titulua: Konstituzio Auzitegia (159-164 art.ak)
• X. Titulua: Konstituzioaren aldatzea (166-169 art.ak)
• Xedapen Gehigarriak
• Xedapen iragankorrak
• Xedapen indargabetzailea
• Azken xedapena