LAURGAIN ETA PAGOETA MENDIKO PARKEA

En  Aia, Gipuzkoa, se encuentra el Jardín Botánico de Iturraran  situado en el Parque Natural de Pagoeta.
Dentro de estet jardín y en su entorno se integran
bosquetes de vegetación autóctona, con robles, castaños, fresnos, nogales, alisos, etc., así como otros de origen foráneo, principalmente de roble americano y mimosas. también contiene una colección de plantas amenazadas del País Vasco, como los olmos, con el fin de contribuir a su conservación.
Hay interesantes paseos para ver sus colecciones de plantas, de más de 2.000 especies.

Berezko espazio honen barruan daude Laurgain eta Pagoeta mendiko Parke 1982. urtean sortu zen eta Gipuzkoako Foru Aldundiarena da, 1956an eta 1986an lursailak partikularrei erosi ondoren. Hasieran erabili zen nekazaritza, abeltzaintza eta nekazal garapenari buruzko ikerketak egiteko. Urte batzuk geroago, zenbait atsedengune eta harrera zentru bat eraikita, ezinbestez bisitatu beharreko tokia bilakatu zaigu, gipuzkoar mendi eta baso hauen edertasuna gozatzeko.

Pagoetako Parkearen harrera eta interpretazio zentrua Iturraran baserrian dago, Orio gaina-Aia errepidearen ondoan.

Handik hurbil daude XV. mendeko Agorregiko errota eta ola, Gipuzkoan zutik eta funtzionagai dirauten bakanetako bat.

Pagoetan, Euskal Herri gehienean bezala, baserria izan da nekazal ustiapenerako unitate basikoa. Beraren inguruan bilduta daude baratzak, larreak, laborantzarako sailak, fruta-arbolak eta baso alorrak. Normalean, baserriaren behealdea harriz egin izan da; bertan daude sukaldea, kortak eta lanabesetarako biltegia. Lehenengo oinean, zurezko, harrizko edo bi materialeozkoan, gelak daude. Gaineko oinean, ganbarak despentsa-funtzioa betetzen du.

Pagoeta aldean interes arkeologikoko monumentu megalitiko eta aztarnategi batzuk daude: Olarteta eta Otagaingo trikuharriak, Urruztume eta Arretako tumuluak, eta orain dela 50.000 urteko aztarnategiak dituen Arraldako kobak. Aipatutako hauek gure iragan urrunaren lagin txiki bat baino ez dira.