WEBGUNEAK

Web-sites - Webs

URL: http://kix.casa.free.fr/page11.html

Patricio Legarraga Raddatz euskal sustraiak dituen txiletar bat da, hain zuzen ere Baztango sustraiak. 1999ko Eguberri bezperan, eta bideo solasaldiaren bidezko prentsaurreko batean, "Emigración a Chile del Valle de Baztán (Navarra) en el siglo XX" (Nafarroako Baztandik Txilerako emigrazioa XX. mendean), berak Agustin Otondo Dufurrenarekin (Txilen bizi den baztandarra) batera idatziriko liburua, ezagutzera eman zuen.

Egun Txilerako euskal emigranteen inguruko bigarren liburu bat idazten ari da, baina oraingo bere lana Ipar Euskal Herriko hiru herrialdetan kokatu du: Lapurdi, Behe Nafarroa eta Zuberoa. Horretarako Donibane Lohitzuneko Christineren laguntza ukan du. Bien artean web orrialde hau abian ezarri dute, haren bitartez jendearen laguntza erdietsi nahi dute eta, era honetan, XIX. eta XX. mendeetan Txilera buruz migratu ziren Iparraldeko euskal familien Historia eta Genealogia osatzea espero dute.

EDUKIA

Webak sarrera bat eta bederatzi atal ditu:

1. Baserritarrak eta Nekazariak. Hasiera batean, Amerikarako euskal emigrazioa arrazoi politikoek eta apaizen kontrako jarrerak oztopatu zuten. Baina oztopo hauek desagertu zirenean, eta baserri giroko XIX. mendeko krisiarekin, azken bultzada jaso zuen.
2. Kontrabandistak eta desertoreak. Kontrabandoan aurkitzen zuten euskaldun anitzek haien bizimodua; XIX. mendean zehar gertatu ziren arantzel aldaketek lanik gabe utzi zituzten haiek. Amerikara joateko bertze arrazoi bat nahitaezko soldadutza izan zen. Intsumituen eta desertoreen kopuruek sekulako gorakada jaso zuten: Basses Pyrenees departamenduan (Ipar Euskal Herria eta Biarno) Frantziar estatuko soldadu iheslarien herena eta gehiago biltzen ziren.
3. Premuak eta seme-alaba gazteak. Euskal Herrian indarrean zegoen premutasun sistemak premuaren (seme edo alaba zaharrena, gehienetan) eskuetan uzten zituen etxearen ondasun guziak. Era honetan etxearen irautea bermatzen zen, baina seme-alaba gazteagoek etxean ezkongai gelditu behar ziren, edo bertzenaz emigratu. Iraultzaren ondoren oinordetza lege berriak inposatu zituzten, lege hauek ondasunak banatzera behartzen zuten eta etxearen segida arrisku bizian jarri zuten, eta, maiz, familia osoa emigratzera behartu zuten.
4. Aro berria. Euskal Herriko kostaldea, bistan da, itsasotik bizi zen. Itsas txikia, balea zein hegaluze arrantza, pirateria eta filibusterismoa izan ziren euskal itsas gizonen jarduera nagusiak. Jarduera hauek kontinente berrira joanarazten zituzten, eta batzuetan han bertan geldiarazten. Ternutik hasita (XV. eta XVI. mendeetan).
5. XVII. eta XVIII. mendeak. Txile espainiar kolonia zenez emigrazioa, hasiera batean, Hegoaldeko euskaldunei mugatu zen, eta Iparraldekoek debekaturik zuten. Joan zirenak batik-bat funtzionarioak eta merkatariak izan ziren, eta Txileko aristokrazia bizkar hezurra haiek osatu zuten.
6. XIX. mendea. Garai garrantzitsuena da Iparraldetiko emigrazioarendako, batez ere Errobiko eta Uhaitz Handiko ibarretatik. XX. mendean azpimarratuko da Euskal Etxea 1922an sortu zela eta euskal jatorriko zazpi estatuburu eta anitz apezpiku izan zirela.
7. Iparraldeko euskaldunak Txilen. Denda txikiak eraman zituzten, denda haiek, usu, merkatal etxe handi bilakatu ziren, larrugintza eta oinetako lantegiak sortu zituzten.
8. Amerikanoak. Amerikanoak Euskal Herrira itzultzeak bertako ekonomia bizkortu zuen. Estilo indianoko etxeak eraiki zituzten, eta haiei Txileko herrietako izenak ezarri zizkieten, parke ederrak sortu zituzten, zuhaitz exotikoekin, eta kargu politikoak bete zituzten.
9. Genealogia. Atal honek sei orrialdetako zerrenda batera eramaten du, hartan Txilera joaniko 1.286 euskaldunen izen abizenak jasotzen dira.
   
   

IRUZKINA

Aurkezpen erakargarri batekin (18 argazkirekin apaindua) informazio ugari eta baliagarria biltzen ahal izan dute egileek. Liburua ateratzen denean omenaldi bat izanen da dena gibelean utzirik bizi berri bat hasteko Txilera joan ziren ehunka euskaldunendako. Abizena soilik eraman zuten haiekin, hura gordetzeko eta haien ondorengoei igarotzeko.


Itzulpena: Iñaki Uritz