HERALDIKA

Héraldique - Heráldica - Heraldry - Wappenkunde - Araldica - Heraldica

BABESARAKO EZKUTUA

Ezkutua, babeserako arma nagusia, beren burua estaltzeko eta etsaien erasoez babesteko erabiltzen zuten gerlariek. Zurezkoak ziren, gehienetan, eta larruz eta xafla metalikoez indartzen zituzten; beranduago, marrazkiez eta koloreez edertzen zituzten. Herri, kultura eta garai guziek ezagutu dituzte. Keltek, grekoek, erromatarren, vikingoek, mongolek edota Afrikako herriek erabili dituzte.

Grekoek ezkutu handia erabiltzen zuten, obalatua edo borobila. Erromatarrena errektangeluarra izaten zen. Erdi aroan punta batekin bukatzen ziren. Helburu bera zuten, baina tamaina eta forma diferenteak; eta izen diferenteak jaso zituzten: Errodela (ezkutu borobila), Adarga (txikia eta obalatua), Pajes (handia eta obalatua), Tarja (erronbo itxurakoa), Brokela (tamaina txikiko ezkutua)...

Europan, XVII. eta XVIII. mendeetan, ezkutuak babeserako armatzat erabiltzeari utzi zioten Ez zituzten gehiago erabiltzen, ez gerletan ezta torneoetan ere. Eta heraldikarako bakarrik gelditu ziren.

EZKUTU HERALDIKOAREN FORMA

Kanpoko forma zorrotzik ez daukala esan beharra dago, haien forma garaia eta herrialdearen arabera aldatzen da. Erdi aroan, logikoa denez, ezkutuaren forma jatorrizko armarena izaten zen (alde kurboetako hirukia). Babeserako helburua desagertu zenean, ezkutuak forma diferenteak hartu zituen, garaian garaiko arte estiloari egokitzeko.

Gure herriak Frantziako zein Espainiako eragin artistikoak ezagutu zituen, auzokide gertuenak haiek baititu. Berpizkunde aroko hasieran ezkutu errektangeluarra, beheko aldean borobiltsua, hedatu zen (eredu klasiko espainiarra), eta bereziki beste bat: errektangeluarra eta behean borobila hau ere, baina punta batean bukatua (frantziar eredua).

Beste leku batzuetan bestelako ereduak erabili zituzten: Suitzan hirukia, Italian obalatua, eta Alemanian itxura anitzekoak, baina ezaugarri komun batekin: eskuineko aldean zulo bat, eskotadura, dute, lantza han ezartzeko.

Ezkondutako andreek ezkutu obalatua erabiltzen zuten eta senarrarenarekin lotzen zuten; beste maiz, senarraren ezkutuan bertan ezartzen zituzten beraien armak. Alargunek, neskek eta eliz andreek erronbo antzeko ezkutuak erabiltzen zituzten (losange). Estatuek, nazioek eta herrialdeek ezkutu obalatua edo borobila erabiltzen zuten.

EZKUTUAREN PROPORZIOAK

Hauxe da ezkutuaren proporzioa: haren luzera (goiti behera neurtua) sei zati berdinetan banatuz gero, eskuinetik ezkerrera halako bost zati zabal izan behar da.

Kontuan hartu behar da Heraldikan ezkutuaren eskuina ikuslearen ezkerra izaten dela, eta ezkutuaren ezkerra ikuslearen eskuina dela. Goiko zatia nagusi deitzen da eta behekoa punta edo bizarra. Erdikoa erdia, bihotza edo osina deitzen da.

EZKUTUAREN EREMUA

Eremua ezkutua bera da, hau da, haren bazterren barnean dagoen azalera. Armen euskarria da.