NOBILIARIA

Nobiliaire - Nobiliaria - Noble -Adelig

NOBILIARIA: HISTORIAREN ZIENTZIA LAGUNTZAILEA

Historia jakintza arloak hainbat zientzi laguntzaile erabiltzen ditu, nolaz eta Paleografia (idazki zaharrak ulertzeko), Diplomatika (kartak, diplomak, tituluak eta bestelako agiri juridikoak ikertzen dituena), Epigrafia (harriaren, metalaren edo zuraren gaineko idazkiak ikertzen dituena), Sigilografia (agiriak sinatzeko erabiltzen ziren zigiluei buruz aritzen dena), Bexilologia (banderak eta estandarteak aztertzen dituena), Genealogia (familien jatorria eta ahaidetasunak aztertzen dituena) eta Zuzenbide Nobiliarioa (noblezia nola erabili arautzen duena).

Aurrekoak osatuz, eta abizenak ikertzeari dagokionez antzeko garrantzia daukana, Zientzia Nobiliaria, edo, besterik gabe, Nobiliaria deiturikoa aurkitzen dugu. Noblezia ikertzen duen eta hura jasotzeko, transmititzeko, bertan behera uzteko eta galtzeko mekanismoak ezartzen dituen zientzia bezala defini genezake.

Baina definizio hau osatzeko Noblezia bera definitu beharko genuke: mota diferenteak bereizi; nola jasotzen, transmititzen eta galtzen den ikertu; eta pertsona jakin baten baitan noblezia badagoela baieztatzen duten auziak eta frogak aztertu.

NOBLEZIA: DEFINIZIOA, SORRERA ETA MOTAK

Noblezia hitzaz ulertzen dugu, alde batetik, noblea izatearen kalitatea edo izaera; eta bestaldetik, nobleen multzoa, gizarte klase pribilegiatu bat osatzen duten heinean; eta haiek dituzten eskumen bereziak, oinordetzako eskubideak edo errege batek emanikoak.

Noble hitza latinezko «nobilis» hitzetik dator, hau «notabile» (ohargarria) eta «noscibile» (ezaguna) bitartekoa adierazten zuen, eta pertsona arima handikoa eta sentimendu jasoetakoa agertzen zuen. Hau da lehenengo esanahia, eta "Noblezia Morala" delakoarekin lotzen da. Esanahi honetatik bigarren bat eratorri zen, berriagoa, Noblezia Zibila edo Politikoa dei daitekeena, eta gizarte estatus pribilegiatu batekin lotzen dena.

Lehen garai batean, estatus hura batbederak jasotzen zuen (Noblezia Pertsonala): talde batek ematen zuen bere kide baten esperientzia, jakintza eta ohituren zintzotasuna saritzeko; ohitura on haien artean gerlako eta bakeko ekintzak sartzen ziren. Famili klanetako nagusiak eta buruzagiak, etxeko buruak, ahaide nagusiak eta armeriako kaboak deiturikoak izaten ziren. Denbora joan ahala, buruzagitzak hereditario bilakatu ziren, eta horrela sortu zen Odolezko Noblezia, edo Noblezia Transmitigarria.

NOBLEZIA JASO ETA TRANSMITITU

Aurreko guziaren ondorioz, bi dira noblezia lortzeko bide printzipalak, batbederaren merituak (Pribilegiozko Noblezia) eta oinordetza (Odolezko Noblezia).

Bakoitzaren merituen artean honako hauek aipa ditzakegu: apaizgoa (apaizek ez zuten petxarik ordaindu behar), ohorezko kargu edo ofizioak egitea (maiordomoak, erregearen kamareroak, kontseilariak, entzuleak, alkateak...), armak erabiltzea (agintariak bakarrik, kapitainetik gora), letrak eta jakintza (doktoreak, maisuak, legegizonak), tituluak jasotzea (dukea, markesa, kondea, bizkondea, baroia eta jauna), ezkontza (noble batekin ezkontzen zen andrea) eta beste batzuk.

Odolezko Nobleziari dagokionez, bakarrik seme-alaba legitimoei, legitimatuei eta naturalei (ezkontzatik kanpo sortutakoak) igarotzen ahal zitzaien. Nobleziatik kanpo gelditzen ziren seme-alaba adoptatuak (aitaizunaren abizena eraman bazezaketen ere) eta, jakina, seme-alaba ilegitimoak (adulteriokoak, intzestukoak, sakrilegoak eta mantzereak), ez bazituzten semetzat edo alabatzat berariaz onartzen, bederen.

Noblezia bat transmitigarria denentz jakiteko, zein baldintzekin eman zen ezagutu beharra dago. Hau da, ea pertsonaren titulua izan zen edo oinordekoentzat ere onartu zen. Kontuan hartu behar da, gainera, tituluko noble batek bere oinordeko zuzenari noblezia eta titulua transmititzen dizkiola, eta bere gainerako ondorengoei titulurik gabeko noblezia.

NOBLEZIA BERTAN BEHERA UTZI ETA GALDU

Nahiko sinesmen hedatua da lanbide ziztrinak, behekoak eta mekanikoak egiteak noblezia bertan behera uzten duela, edo noblezia jasotzea eragozten duela. Baina hau ez da zuzena. Euskaldun gehienek Noblezia edo Aitonen Semetza Unibertsala zuten, eta hala ere baserrian edo itsasoan lan egiten zuten, edo arotzak edo zurginak izaten ziren. Eta bestalde nobleziari ezin zaio ukorik egin, jaiotzezkoa baita. Askoz jota dakarzkien eskubideei eta eskumenei uko egiten ahal zitzaien.

Baina egon badaude Noblezia galtzeko hiru era: leinua desagertzea (Odolezko Nobleziaren kasuan), erregeak atzera egitea (Pribilegiozko Noblezia) eta hainbat delitu larri: infamia, maiestatearen kaltea, traizioa eta heresia.