Euskal Abizenak  
 

 
Aurreko aleak: Heraldika, Genealogia eta Nobiliariazko seihilabetekaria
IRUÑEA-PAMPELUNE-PAMPLONA - 1. Zka - Negua 2002
  Atalak
Azala
Heraldika
Etimologia
Genealogia
Nobiliaria
Erroldak
Artxiboak
Hemeroteka
Liburuak
CD-ROMak
Softwarea
Webguneak
Foroak
Leinuak
 
  Bidal itzazu zure iruzkinak eta iradokizunak:

e-abizenak@ euskalnet.net  
 
 

  castellano français

ETIMOLOGIA

Étymologie - Etimología - Etymology - Etymologie - Etymologia
Euskal toponimia Interneten
Mikel Belasko

Aski gauza ezaguna da toponimiak harreman estua duela anitz abizenen jatorriarekin.

Gehienetan, toponimia ikerleak leku baten izenean arreta jartzen du, batik-bat, honen hizkuntz edukiari kasu eginez, toponimo bakoitzaren kokapenetik abiatzen da nahitaez, askotan horrek izenaren azalpen zehatza ematen ahalbideratzen baitu (Uharte, 'ur arte' da, duela mila urte baino gehiagotik, bi erreken arteko bihurgune batean dagoen herri baten izena). Bertzenaz erran, toponimia ikerketetan lurrari loturiko izen batzuen hizkuntz analisia egiten da. Anitz kasutan izen horiek oso aspaldikoak dira, eta aldaketak jaso ditzakete, aldaketa horiek lekuan gertaturiko hizkuntz fenomenoen arabera azaldu beharko dira.

Hala ere, toponimoa, maiz, etxeak eta herri guneak izendatzen zituzten eta hango biztanleei ere izena ematera igaro zen; orokorrean hitz eginez toponimoa abizentako hartu zutela erran dezakegu. Hortik aurrera, toponimoa eta abizena forma bera duten unetik, bi errealitateek bide diferenteak hartuko dituzte. Toponimoak sortu zen lekuan segituko du, bertako hizkuntza aldatzen den neurrian hura ere aldatuko baita. Abizena, ordea, sorlekutik bereiziko da eta hura daraman familiaren gorabeheren menpe egonen da: grafia bereziak, lur gertutara edo urrutietara migrazioak... Gertakizun hauetaz arduratzen da genealogia: abizenaren mugimendua, haren aldaketak...

Erran den guzia hala izanik ere, jatorri geografikoko abizena eta toponimoa loturik egoten dira. Halako abizenak toponimo eta leku jakin batetik heldu dira. Behar bada gaur egun forma diferentea izanen dute eta toponimista baten laguntza beharrezkoa izan daiteke jasoriko aldaketen berri emateko, oso litekeena baita abizenak jaso ez dituen aldaketak toponimoak jaso izatea, edo alderantziz. Honela Aranaz abizeneko norbaitek pentsa lezake Nafarroako Etxarri Aranatzekin lotura egon daitekeela, baina, behar bada, ez du pentsatuko Arantza herriarekin lotuta egon daitekeela, horrelako da herri horren izen ofiziala, baina mendeetan zehar Aranaz deitu izan diote, eta segur aski handik sortu da abizena.

Itzuli gora
TOPONIMIA SAREAN

Ondoren hiru helbide emanen ditugu, haietan genealogistak informazio toponimiko fidagarria jaso dezake, eta haren ikerketarako pistak eta laguntza aurkitzen ahalko ditu.

Nafarroako Toponimia Ofiziala: http://toponimianavarra.tracasa.es/

Hemen agertzen da Nafarroako toponimia ofizial guzia, Nafarroako Gobernuak prestaturik. Material hau Nafarroa. Toponimia eta Kartografia bildumako 60 liburukietan ere aurki daiteke. Hiriguneetan kokaturiko etxeen izenak falta dira, baina bai agertzen dira hortik kanpokoak. Toponimoa hainbat euskarritan (airetiko argazkia, kartografia tematikoa -landare motak, katastroa-) ikusteko aukera ematen du Ver Sitna aukeraren bitartez.

Nafarroako herrien etimologia: http://www.rutasnavarra.com/

Bertan dago Mikel Belaskoren Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra, zeinean bide ematen baitzaie Nafarroako herrietako etimologien gaineko teoria nagusiei.

Hain zuzen ere, hitz aurkibidean dago:
http://www.rutasnavarra.com/asp/asp_glos/glosario.asp

Euskal Autonomia Erkidegoa: http://www.euskadi.net/euskara/indice_e.htm

Eusko Jaurlaritzak prestaturiko Euskal Autonomia Erkidegoko toponimia. Datu base honetan ehun mila bat toponimo jasotzen dira.

Ipar Euskal Herrirako ez dago antzeko tresnarik. Herriko eskualde haietan oraino ez da egin Hegoaldean egin denaren antzeko bilketa lanik, nahiz premiazkoa baden, euskal eta kaskoin toponimiak desagertzear baitaude. Genealogistak Jean-Baptiste Orpustanen bi lanekin moldatu behar izanen du: Toponymie Basque, 1990; eta Les noms de maisons médiévales en Labourd, Basse-Navarre et Soule, 2000, Izpegi Arg.

Itzuli gora
    Artikuluen egileak dira hauen gaineko eskubideen jabeak
Copyright© 2001-2002 Lizardi Multimedia