HEZKUNTZA MORAL BATEN ALDE

Espainiako Bahá’í Komunitatearen Aldarrikapena

Asko dira alderdi askotatik datozen ahotsak hezkuntza moralaren berrikuste bat eskatuz jarduera hezkuntzazkoan ikuskorrago bihurtuko duena eta era integratuan giza izaeraren alde desberdinei kontu egingo dieten proposamenetan erroturik egongo dena. Ez da alferrik, Haurraren Eskubideei buruzko Nazio Batuetako Konbentzioaren arabera, gure haurtzaroak eta gaztaroak duen eskubiderik garrantzitsuenetako bat hezkuntza moralerako duen eskubidea da hain zuzen ere.

Hezkuntza morala –edo baloreetan hezitzea– tresna eraginkor bihurtu behar da gure haur eta nerabeak gaituko dituena subjektu etiko bihurtzeko, hau da, beren garapenaren egile aktibo, beren izaera heltzearen eta gizartearen beraren eraldatzearen pertsona arduratsu. Prozesu honek eskatzen du, bidezko kontrapartida gisa, bere eremu guztietan, eta ez bakarrik hezkuntzazkoan, helburu hori berori burutzeko ekarpenak egiteko prest dagoen gizarte bat. Funtsezkoa da ekuazio hezkuntzazkoaren aktore desberdin aitortuen lehiakidetza erreala sustatzea. Nola familia, haurraren lehen hezitzaile gisa, nola hezkuntzako profesional, komunikabide, edo organismo nazional edo nazioartekoek berek era arduratsuan lagundu behar dute giza bizikidetza sostengatzen duten baloreetan oinarrituriko hezkuntza moral bat zehazten. Beraz, gainditu beharreko lehen oztopoetako bat da praktikaezina dela aitortzera daramana –bai sotto voce, edo egiteen bidez– sinesten direla esaten deneko baloreak zehaztu beharko lituzkeen kontsentsua. Kontsentsu hori, bitxia badirudi ere, egile horien berorien arabera bizikidetza zibilizatuaren oinarrizko osagai dena.

  Zinez aitortu beharra dago hezkuntza moralak gure hezkuntza-sisteman izan behar duen tokia zama historiko eta belaunaldietakoak gainditzearen baitan ere badagoela, zeinek eraman baitute hezkuntza morala kontzebitzera edo arbuiatzera doktrinatze (zibiko edo erlijioso) huts gisa, erlijioaren ordezko diziplina, edo kortse moralizatzaile gisara. Irudi estereotipatu horiek nagusi diren bitartean ez da harritzekoa etikak edo hezkuntza moralak ozta-ozta aurrera egitea gaur errealki existitzen den kurrikuluan.

  Aldi berean, gertakari ziurra dirudi, praktikan, gure hezkuntza-sisteman eduki akademikoak nagusi direla etikoen kaltetan, moralki ona denaren ezagutze hutsa gainditzeko gai diren metodoak artikulatu gabe. Emandako informazio etikoaren parte handi bat antzua gertatzen da teorien aurkezpenetik haratago ez doalako. Beste parte bat kaltegarria gertatzen da, zeren joera eta desira primarioenei barrenean onarpena ematera mugatzen baita. Gainera, ez dira ugari eta ez dira bultzatzen ahalegin berritzaileak, praktika hezitzailen uztartzen dituztenak jarduteko nahiumena, baloreak, sentimenduak eta zorroztasun intelektuala. Sentsibilizazio-teknikek berek ez dute lortzen aldaketak eragitea pentsatu, sentitu eta jarduteko eretan. Beharrezko da, beraz, marko kontzeptuzko bat eta metodologia bat asmo onak ekintza on bihurtzea ahalbidetuko dituztenak.

  Horrek guztiak egiten du gure hezkuntza-sistema babesgabe agertzea, edota neutral bere buru aitortzea, zuzenean edo zeharka afektatzen duten gertakari sozialen aurrean: bortxakeria areagotzea oro har; eskola-diziplina eza gehitzea; ikastetxeen zuzkidura materialean desberdintasunak izatea; irakasleriaren egonkortasun eza eta prekarietatea; gorabehera handiagoak belaunaldiarteko eta kulturarteko elkarrizketan; bikoteen hausturen ugaltzea; anorexia edo depresioaren gisako psikopatologia emozionalen areagotzea; arrazakeria eta fanatismo erlijiosoaren hedatzea jarrera materialista eta kontsumismo arduragabeko jarreren presentzia handiagoa. Errealitate honek planteatzen dituen eskari hezkuntzazkoez haratago, ez da ahaztu behar, gainera, globalizazioak berekin dakartzala arazo nobedadetsuak hezkuntza mailako eskakizun saihestezinekin: dibertsitatearekiko arreta, kulturaniztasuna eta abar.

  * * *

  Bahá’u’lláh, Fede bahá’íaren sortzaileak, giza izatasuna ikuspegi espiritual batetik kontsideratzera gonbidatzen du, zeinean pertsonaren duintasuna eta bizitza honetan duen betekizunaren zentzua berresteaz gainera, azpimarratu egiten baitira hezkuntzaren eta gizateria bere osoan harturik duen etekinaren arteko lokarri estuak:  

Gizakia da Talisman gorena. Hala ere, hezkuntza egoki baten gabeziak bere baitan daukanaz gabetu du. Jainkoaren ahotiko hitz baten bidez izatera deitua izan zen; beste hitz baten bidez bere hezkuntzaren Iturria ezagutzera gidatua izan zen; eta beste hitz bat gehiagoren bidez babesturik geratu ziren haren geltokia eta helmuga. Izaki Handiak dio: Kontsidera ezazu gizakia balio preziagaitzeko harribitxien meatze gisa. Hezkuntzak bakarrik jar ditzake agerian haren altxorrak eta gizateria haietaz baliatzea ahalbidetu.

Bahá’í Komunitateak kontsideratzen du gizakiaren dimentsio espirituala oinarrizkoa dela eta bai haren gaitasun fisikoek eta bai arrazionalek gizateriak metaturiko ideal goitarren emari eskerga adierazi behar dutela. ‘Abdu’l-Baháren hitzetan, erlijioaren asmoa da "etorkizuneko bizitzan zoriontasuna eta honetan izaeraren errefinamendua" lortzea. Beraz, hezkuntzaren helburu nagusia da jarreak eta praktikak elikatzea giza ahalmenak jaregin eta pertsonei aukera emateko ez bakarrik garapen tekniko-profesional maila handiago bat lortzeko, baizik eta ulertzeko nor garen, zer helburutarako existitzen garen eta, zer printzipiok arautu behar dituzten gure bizitzak, zeren izatea eta egitea pertsonaren dimentsio bereizezinak baitira. Galdera hauek ezinbestean doaz gizonezko eta emakumezkoekin haien bizitzan zehar eta horiei nola zientziak hala erlijioak, bakoitzak bere berezitasunarekin eta bata bestearekiko elkarrizketan, erantzun egokiak ematearen betebeharra dute. Ez dago erabat moraltzat jo daitekeen hezkuntzarik egonkortasun emozional handiago bat eta gizateria oro har harturik ongizatea emateko benetako gaitasuna ematen ez baditu.

  Planteamendu horren arabera, hezkuntzak gaitu egin behar ditu gure haurrak eta, izatez, pertsona guztiak (hezkuntza iraunkorra) kontzientzia edo bereizmen moralak gara ditzaten, zeinek pixkanaka aukera emango baitie gizaki guztiok partekatzen ditugun baloreak. Beraz, gure neska-mutikoak beren izaera espiritual propioaren, bizitzan duten asmoaren eta ongi komunari egin behar dioten ekarpenaren ulerkuntza argi bat lortzea ahalbidetuko duen gaitze bat izan behar du. Prestakuntza morala bereizi behar da –era berean– belaunaldi berriek beren bizimodu propioa planifikatzeko ahalmenaz eta beren bizi-estiloa interes propioetara egokitzen dela eta besteenekin harmonizatzen dela sentitu behar dute. Konbikzio, konfiantza pertsonal eta askatasun-zentzu arduratsu horiek ez dago pertsonei ezartzerik, ezta halabeharraren baitan uzterik ere.

  Ez da aski printzipio onak aldarrikatzea, baizik eta hezkuntza-sektore guztien artean bitartekoak eta estrategia praktikoak bideratu behar dira gure haurrei beren bizitzetan txertatzen lagunduko dizkietenak eta haien prestakuntza-zikloan eraginkortasunez lantzen. Hezkuntzak gure haur eta nerabeei beren eskubide eta erantzukizunez jabeturik hazten lagunduko dietenak izan behar dute, beren helburu propioaren egilea izan daitezen eta izaki autonomo eta teknikoki kualifikatu bihur daitezen; kontsumitzaile kontziente izaten lagundu behar die, beren ingurune naturalarekiko pertsona begirunetsu izaten, adiskidetze eta elkarrizketa-espirituaren ezaugarria dutenak. Hitz batean, munduko hiritar gizartearen eraldakuntzarekin konprometituak eta sufritzen dutenekin eta ez kasualitatez aukera horiek berak ez dituztenekiko solidario.

  Pertsonaren eta gizartearen arteko erlazio guztiz estuaren ondorio gisa, beharrezkoa da hezkuntza moraleko egitarauek eraldatze-prozesu banako eta kolektiboak bultzatzea, halako moldez, non haur bakoitzak kontzeptuak, baloreak, jarrerak eta trebetasunak garatu ahal izango dituen, erabakiak hartu eta giza elkarrekintzan sormen eta elkarlaneko jarraibideak destolesteko aukerak emanez. Prozesu bikoitz horretako osagai nagusiak izango dira, adibidez, gizakien bataasun eta elkardependentziaren kontzientzia garatzea, kultura-dibertsitatea prezatzea, gizaki bakoitzaren potentziala ezinbestekoa delakoaren hautemapena zibilizazioa aurrerantz eramateko etengabeko aurrerabidean, eta zibismo eta zerbitzu komunitarioko zentzu indartsu baten garapena, gizateriaren premiei erantzuna emango diena.

  Pertsonaren garapen morala eta gizakiaren dimentsio espirituala lantzearen arteko harreman estuak ezinbesteko bihurtzen du eskola begiratoki pribilegiatu gisa eskaintzea, hartatik giza ahaleginaren fruitu historikoetara sarbidea izateko haien kulturen aberastasun eta askotarikotasun betean. Ildo horretatik, bultzatu beharko litzateke gure neska eta mutikoek gizateriaren ondare espiritual eta erlijiosoa balioets eta preza dezaten, munduko erlijio handien monumentu literario eta erlijiosoak ezagut eta preza ditzatela, eta uler dezatela kulturarteko eta erlijioarteko elkarrrizketaren dinamika, izan ere horretara bideraturik baitago gure planeta. Ezagutzarik gabeko tolerantzia beste ezer baino areago da axolagabekeria. Gehiago oraindik, giza baloreak ez dago ulertzerik historiaz eta gaur egunko errealitateak hartzen duen kulturarteko eta erlijioarteko dimentsioaz kanpo. Eginkizun zibilizatzaile horrek bere baitan dituen erronketarako gure seme-alabak prestatzea bakegintzaren eta giza arazoen planetizazioaren oinarrizko atala da.

 

[ataria | e-mail]